یاشامی و دوشونجه لری نین اولوشومو
دئرریدا'نین ائتکینلیگی یالنیزجا فلسفه یله سینیرلی اولمامیشدی.اؤزللیکله '60'لاردان سونرا یوغونلاشان سییاسال قونژونکتور ایچینده ایرکچیلیک قارشیتی حرکتلرده یئر آلدیغی، فرانسا'داکی جه زاییر'لی موهاجیرلرین حاقلارینی دستکله دیگی و آیریجا سویوک ساواش دؤنمی چئکوسلاواکیا'سی نین موحالیف حرکتلرینی دستکله دیگی و بو نئدئندن 1982 ییلیندا عینی اولکئده توتوکلانمیش اولدوغو بیلینمکده دیر. کؤرفئز ساواشی سیراسیندا ایسه آلمان فیلوسوف ژورگئن هابئرماس'لا بیرلیکده فرانکفورتر آللگئمئینئ'ده قلمه آلدیقلاری بیر یازیدا، دونیا ائنتئلئکتوئللرینی آ ب د'نین عیراق'ا قارشی گیریشدیگی سالدیرییا طاویر آلمایا و آوروپا'نین دونیاداکی یئرینی یئنیدن تانیملامایا گیریشدیگی بیلینیر.
پاریس'ده ائکوله نورماله سوپئریئور'ده و سوربوننه اونیوئرسیتئسی'نده اوخودو. 1970'لردن ایتیبارن پاریس و آبد'ده کی ژوهنس هوپکینس، یاله، هاروارد، کالیفورنییا اونیوئرسیتئلرینده آکادئمیک کارییئرینی سوردوردو.گلیشدیردیگی یؤنته م و قاوراملار ائدئبییات الشدیریسیندن سوسیولوژییه، کیملیک سورونوندان فلسفه یه بوتون دوشونسل آلانلاردا ائتکیسینی گؤستردی و سارسیجی سونوچلارا یول آچتی.
میجهئل فووجاولت، گیللئس دئلئوزه، فعللیخ گواتتاری کیمی اونلو پوستیاپیسالجی فلسفه ' نین یا دا باشقا بیر دئییشله یاپیسالجیلیک-سونراسی-تئوری نین کوروجو اؤنجولریندن بیریدیر.1960'لی ییللاردان ایتیبارن گئنیش بیر ائنتئلئکتوئل کسیمین دیککاتینی چئکمئیه باشلادی، اؤزللیکله دوشونجه تاریخینه یؤنه لتدیگی کؤکتئنجی الشدیریلر و یازمانین ( یازی'نین)دوغاسییلا ایلگیلی تئوریک اؤنرملری اؤنمسندی. ژ.ژ.رووسسئاو، فریئدریجه نیتزسجهه، آندره گیده، پاول والری،البئرت کاموس کیمی یازارلاری ائرکن دؤنمده اوخویان دئرریدا، بئرگسون و سارتره ائتکیسییله فلسفه چالیشمالارینا یؤنه لمیشدیر. بو یؤنه لیم سونراسیندا، سورکلی فلسفه نین و دوشونجه نین کیییلاریندا دولاناجاک، دوشونجه تاریخی ایچینده گئری آلینماسی یا دا یوک ساییلماسی اولاناقسیز موداهالئلر گئرچئکلشدیرجه کتیر.
یاپیسؤکومجولوک دئنیلن دئرریداجی یؤنته م، یعنی متنین درین یاپیلارینی آیریشدیرمایی هئدئفلئیئن یؤنته مسل یاکلاشیم ائدئبییات کورامی، دیلبیلیم، فلسفه ، هوکوک، سوسیولوژی، کولتور کورامی، میمارلیک کیمی دیسیپلینلر باشدا اولماق اوزئره بیرچوک آلاندا یئنی آچیلیملار گئتیردی.ونون چالیشمالاری کؤکتئنجی بیر شکیلده، پلاتون’دان گونوموزه چئشیتلی و قارشیت اه ییلیملرله گلمیش اولان متافیزیک فلسفه نین سورقولانماسی و بؤیله بیر سورقولاما ایشیغیندا اؤرنئغین مارکس، فرود یا دا نیتزسجهه کیمی دوشونورلرین یئنیدن دئغئرلندیریلمئسی اولاناغینی ساغلادی.
یاپیسالجیلیک’دان سونرا دئرریدا، دیل’ی یئنیدن سورونساللاشدیریر. دولاییسییلا یاپیسالجیلیگی اؤزللیکله ساوسساور'و و لئوی-ستراوسس'و دا کندی سینیرلیلیغی چرچئوئسینده سورونساللاشدیریر. اونا گؤره، دیل، یاپیسالجیلارین ساندیغی و گؤستردیکلریندن چوخ داها آرتیق اویناق و بلیرسیز بیر شئیدیر.انلام، قارشیتلیک ایچینده باشقا بیر آنلاما گؤندرمه یاپماقسیزین دوغاماز، و آنالامین سینیرلاری دیل'ین تاریخسللیغی ایچرسینده سورلکی یئر دئییشدیریر؛ چونکو گؤسترگه لر هر زامان باشقا آنلام باغلاملاریندان گئچرلر، باشقا آنلاملارا گلیرلر، آسلا کاپاتیلامازلار. باغلامدان باغلاما دئییشئن گؤسترگه لر زینجیرینده آنلام، دولاییسییلا دورمادان دئییشئن بیر نیته لیک آرز ائدر. دئرریدا باغیمسیز بیر گؤستریلنلر آلانی نین اولامایاجاغینی ایلری سورر. بورادا ایکی اؤنرمه بلیرگینلشیر: بیرینجیسی، باغیمسیز بیر گؤستریلنلر آلانی نین اولاناقسیزلیغی و ایکینجیسی، هیچ بیر شکیلده یا دا هرهانگی بیر شکیلده بیر گؤسترگه دیزگئسیندن کاچیلامایاجاغی.
ده لا گرامماتولیگیه 1967’ده یایینلاندی. او دؤنم یایینلانان، یازی اوزئرینه دیگئر ایکی آیری چالیشماسییلا بیرلیکده بونلار دریدا'نین چیزگیسینده بیر دؤنوم نوکتاسی اولاراق قبول ائدیلیر. بو متینلر فئنومئنولوژی (وه ائدموند هوسسئرل’ی)، دیلبیلیمی (وه فئردیناند ده ساوسسئور’و)، پسیکانالیزی (وه ژاجقوئس لاجان’ی)، یاپیسالجیلیغی (وه لئوی-ستراسوسس’و) الشدیرییه آلدیغی تمل و اؤنجو چالیمالاردیر.یاپیسالجیلیغی و فئنومئنولوژیگی، بیر یاپیسالجی نین و فئنومئنولوگون یاپامایاجاغی شکیلده کندی ایجینده مانتیکسال سونوچلارینا گؤتوررک دیلین و یاپی'نین مرکزیلیگینی سورونساللاشدیردی. بونا باغلی اولاراق یاپیلارین تارافسیزلیغی اؤنرمئسینی بو دوزلمده گئچرسیز کیلدی.
یاپیسالجیلیک ایچ-اؤگه لری نین آیریمی اولاراق یاپییی تانیملاماقلا گلنئکسل فلسفه ده کی " مرکز " آنلاییشینی یئریندن ائتمیشدی.دئرریدا، بو نوکتادا یاپیلارین مرکزیلیگینه یؤنه لیک الشدیریسییله دئوره یه گیرر و یاپیسؤکومجولوغو اولوشدوراراق یاپیسالجیلیغی یئریندن ائدر. یاپیسؤکوم، بورادا، دئجونستروجتیون’ون تورکچه قارشیلیغی اولاراق قوللانیلماقدادیر. باشقا یئرلرده بونون یاپیبوزوم یا دا یاپیچؤزوم اولاراق قارشیلاندیغی دا گؤرولور.
دئرریدا’نین یاپیسالجی دیل آنلاییشینا ایتیرازی، کندیسی نین آسیل تمل سورقولاما قونوسو اولان مئوجودییت متافیزیغی (باشقا بازی چئویریلرده " بولونوش متافیزیگی " اولاراق چئوریلیر) دئدیگی گلنئکسل دوشونجه یاپیسینا قارشی اعتیرازی نین تملینی اولوشدورور. مئوجودییت متافیزیگی، پلاتون’دان هوسسئرل’ه و یاپیسالجیلیغا قدر اوزانماقدادیر و سونوچتا هئپسی باغیمسیز بیر مئوجودییت یا دا وارلیک آلانی نین اولدوغو وارساییمیندان هاراقئت ائدرلر؛ اویسا دئرریدا، گؤسترگه لرین ( یا دا ایشارتلرین) ایشارت ائتتیگی و بو گؤسترگه لردن تامامئن باغیمسیز بیر آلانین اولاناقسیزلیغینی ایلری سورر و گؤسترن'دن باغیمسیز بیر گؤستریلن'ین مومقون اولمادیغینی اورتایا کویار.
بونا گؤره، آنلاما ایشارت ائدن ایشارتلردن یا دا گؤسترگه لردن باغیمسیز بیر آنلام آلانی نین اولامایاجاغی گؤستریلمیش اولونور، یعنی هیچ بیر کوشولا باغلی اولمایان بیر بولونوشون یا دا مئوجودییتین سؤزقونوسو اولامایاجاغی بلیرتیلیر. شو-آندا-بولونوش، دیل باغلامیندا سؤزقونوسو اولاماز. چونکو " آشقین بیر گؤستریلن یوکتور " . هر گؤسترن، باشقا بیر گؤسترنی گؤستریر و بورادان الده ائدیلئجه ک اولان یالنیزجا مئوجودییت دئگیل آنلاما کایناقلیک ائدن " گؤسترگه زینجیرلری " دیر. بؤیلئجه " آنلام اویونو " سونوسوز/ بیتیمسیز بیر اویونا دؤنوشور.
سس-مرکزجیلیک و سؤز- مرکزجیلیک
دئرریدا’نین سس-مرکزجیلیک’ی و سؤز-مرکزجیلیک’ی رددئدیشی ده تام بو نوکتایا ایلیشکیندیر. بونلارین یاپیلارینی سؤکرک دئرریدا، مئوجودییت متافیزیگی نین اؤرتولرینی کالدیریر. ایدئا، تانری، عاغیل یا دا مادده کیمی مرکزلرین باشقا نوسیونلارا دایاناق اولمالاری سؤزقونوسو اولاماز دئرریدا'یا گؤر. چونکو " آشقین بیر گؤسترگه نین یوکلوغو " سؤزقونوسودور. دولاییسییلا، یازی قارشیسیندا سس’ه و سؤز’ه اؤنجه لیک و آیریجالیک وئریلمئسی ده آنلامسیزدیر. سؤز-یازی آیریمی نین کندیسی بیززات، بو متافیزیکسل دوشونجه نین اورونودور، یعنی بلیرلی بیر مرکز اوزئرینده ایکیلی قارشیتلیکلارلا ایشلئیئن فلسفه گلنئغی نین بیر سونوجودور. هر تور متافیزیکسل دوشونجه دئرریدا'یا گؤره ایکیلی قارشیتلیکلارلا تاشینیر. مادان ساروپ بونلاری شؤیله بلیرتیر: گؤسترن /گؤستریلن، دویولور/ دوشونولور، قونوشما /یازی، سؤز/دیل، آرتزامانلی/ئشزامانلی، اوزام/زامان، ائدیلگئنلیک/ئتکنلیک. آیریجا بونلارا داها ایدئولوژیک قوللانیملاری اولان ایکیلیکلری ده ائکلر: ماددئ/تین، اؤزنئ/نئسنه، یانلیشلیک/دوگرولوک، بئدئب/روه، ته مسیل/مئوجودییت، گؤرونوش/ؤز، ایچسل/دیشسال وب. کیمی. دئرریدا، یاپیسالجیلاریرین بو ایکیلیکلری آرتیق سورقولامادان قبول ائتتیکلرینی سؤیلر. بو قارشیت تریملرین هر بیری آنجاک دیگئری نین وارولماسییلا بیرلیکده وارولورلار. دئرریدا بونو آنلامانین یؤنته مسل آراچلارینی گلیشدیریر یاپیسؤکومجولوغو ایلئ.
سؤز- یازی آیریمی، متافیزیگین ان گیزلی و گوجلو آرگومانی نین قه لیبینده دیر و قبول ائدیلمزدیر؛ جونکو دئرریدا’یا گؤره، گلنئکسل دوشونجه ده قونوشمانین بیرینجیل قونوما چیقاریلماسی نین گئریسینده " بولونوش متافیزیغی " نین تمل مانتیغی یاتماقدادیر.بونا گؤره قونوشمادا، قونوشان کیشی اورتدیگی سؤزله ائش-آنلی بولونماقدا یعنی سؤزویله آراسیندا زامانسال یا دا اوزامسال بیر اوزاکلیک اولماماقدادیر. بو دوغرودانلیک، قونوشمادا، دولاییسییلا سس و سؤز'ده، قونوشان کیشی نین اورتدیگی سؤز و او سؤز آراجیلیغییلا آنلاتمایا چالیشدیگی شئی آراسیندا بیر اؤرتوشمه (ؤزدئشلیک) اولدوغونو وارسایار. باشقا بیر دئییشله، آنلامین سؤز'ده ایچکین اولدوغونو قبول ائدیلیر بورادا. دئرریدا بونون بؤیله اولامایاجاغینی گؤستریر. شیمدی-بورادا-وارولوش، سؤز’ون ایچیندن بلیرلنئبیلئجه ک بیر شئی دئغیلدیر. یازی ایچین گئچرلی اولان سؤز ایچین ده گئچرلیدیر؛ هر سؤز سؤیلئیه نین و سؤیلنه نین یوکلوگوندا سؤیلنمیشدیر، دیل’ه گلن آشقین بیر گؤستریلنه آسلا ایشارت ائدئمز.
لوگوس'ون سؤکومو
دئرریدا یاپتیغی یاپیسؤکومجو اوخومالارلا، کلاسیک فلسفه نین، یعنی دئرریدا'یا گؤره مئوجودییت متافیزیغی نین بیلینچدیشی کایناقلارینی اورتایا کویمایا چالیشمیش، متی نین یاپیسینداکی ایکیلی قارشیتلیکلاری سورونسالاشدیرمیش و بؤیلئجه مئوجوت دوشونوش یاپیسینی سؤکمئیی دئنمیشدیر. بیر " مرکز " و " " دیشاریسی " اولدوغو وارساییمینا قارشی، دئرریدا' نین اونلو آرگومانی و ساو سؤزو شؤیلئدیر:
بو نوکتادا، دئرریدا، نین چالیشماسیندا لوگوس'ا یؤنه لیک تمللی ایتیرازلارین گلیشدیریلدیغی گؤرولور. باتی فلسفه سی'نده هم سؤز هم ده عاغیل آنلامینا گلیر لوگوس. دئرریدا'نین الشدیریسی نین تام دا بو هئدئفلره یؤنه لدیگی آچیکتیر. بورادا متافیزیک بیر وارلیک گؤروشو گیزلیدیر چونکو و دئرریدا، بیر یاندان عاغیل'ین قونومونو سورونشاللاستیراراق بیر یاندان دا سؤز-مرکزجیلیک'ین یاپیسینی دئشیفره ائدرک، مئوجودییت متافیزیغی نین آردینداکی تمل دایاناق اولان لوگوس'ون سؤکومونو گئرچئکلشدیریر. بونون سونوجوندا اؤزنئ' نین متافیزیک مئجودییت فیکری نین مرکزینده کی قونومو سونا ائردیلیر. سؤز و عاغیل صاحیبی اؤزنه آرتیک متافیزیک مئوجودییتین مرکزی دایاناق نوکتاسی دئگیلدیر.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder