اییرمینجی یوزییلین اؤنملی فیلوسوفلاریندان ریکور، تاریخیازیمجیلیغی آلانینداکی «اولای تاریخچیلیغی» ایله «اوزون سوره تاریخچیلیغی»نی ان اینجه آیرینتیلارییلا بیرلیکده چؤزومله یه رک، تاریخی یازیش طرزلری نین فلسفی تمللرینی سورقولویور.
مورات گوزل
رسمی و غیری رسمی تاریخیازیملاری نین سیخلیقلا دارتیشیلدیغی بیر اؤلکه تورکییه. تورکییه`ده بیربیرینه قارشیت بو تاریخیازیملاری تورک توپلومونون گئچمیشده یاشادیغی اولایلاری بیربیرینه تابان تابانا ضد بیر بیچیمده آنلاتیر و یوروملار. عینی اولایلارا باخان فرقلی پئرسپئکتیفلرین بو اولایلاری آنلاتما و یئنیدن قورما طرزلری دا یوروملاری قدر بیربیرینه قارشیتدیر. بو اوزدن تورکییه`ده تاریخ اؤنملی بیر سورون آلانی اولاراق گؤرونمکده دیر. سورکلی تورک توپلومونون تاریخله حئساپلاشماسی گرکدیگی یا دا گونجل سیاسی اولایلارین تارتیشماسینی تاریخچیلره بوراخمامیز گرکتیغی کیمی بیربیرینه اوچ فیکیرلر گونده مده کندیلرینه قولایجا یئر بولابیلیر. زامان و آنلاتی آراسینداکی ایلیشکی نین نیته لیگی، تاریخ آلانیندا سوردوروله گلن بو تارتیشمانین ناسیل و نه شکیلده آنلاشیلماسی گرکدیگینه یاردیمجی اولاجاق قدر اؤنملیدیر.
زامان و اولای
20-جی عصرین اونلو فیلوسوفلاریندان پاول ریکور`ون آنلاتی یورومبیلیمی آلانینداکی شاه اثری اولاراق قبول ائدیلن زامان و آنلاتی کیتابی نین ایکینجی جیلدی ده کئچدیگیمیز آیلاردا یایینلاندی. تورکچه`ده 4 جیلد حالینده یایینلاناجاق کیتابی نین ایلک جیلدینده ریکور، آوگوستینوس`تا `زامان` قاورامینی، آریستوتئلئس`ده `اولای اؤرگوسو` قاورامینی اینجه له دیکدن سونرا تمل ساوینی شؤیله اؤزتلییور: `پراتیغین آلانیندان قایناقلانان آماچلارین، ندنلرین، راستلانتیلارین بوتون و عکسیکسیز بیر ائیله مین زامانسال بیرلیگی ایچینده بیر آرایا گئتیریلمه سی ده مک اولان هر آنلاتی اوچ میمه سیس باغلانتیسی ایچینده دیر: ائیله مده بولونولان و یاشانیلان زامانلا باغینتی؛ اولای اؤرگوسونون زامانییلا اولان باغینتی؛ اوخوما زامانییلا اولان باغینتی`
ریکور، بیرینجی جیلدده زامان ایله آنلاتی آراسینداکی چاتیشمانین یوروملانماسیندا بیرچوخ بیلیمسل ائتکینلیک آلانینی، اؤزللیکله ده کندی هرمئنؤتیک یاخلاشیمینی، زامان فئنومئنولوژیسینی، آنلاتی تئوریلرینی، آلیملاما ائستئتیگینی، اوخوما ائدیمینی، گؤسترگه بیلیمی. تاریخیازیمی دیسیپلینلرینی دئوره یه سوخویور.
ایکینجی جیلدده ایسه ریکور دوغرودان تاریخیازیمی آلانینا اوداقلاناراق زامان ایله اولای اؤرگوسو آراسینداکی ایلیشکینی یوروملویور. بونو یاپارکن اؤیقولامایا قارشی چیخان تاریخ یازارلاری ایله اؤیقولا مایا آغیرلیق وئرن تاریخ یازارلاری نین گؤروشلرینی تارتیشییور. بشری بیلیملر گله نگینده اؤزللیکله ریجکئرت، دیلتهئی و Wئبئر`ین گؤروشلرینده بویوک بیر ایلگییه مظهر اولان آچیقلاما ایله آنلاما قاوراملاری آراسینداکی قارشیتلیغین تاریخیازیمی آلانیندا اورتایا چیخان بلیرگین اؤزللیکلرینی گؤسترییور. ریکور، تاریخیازیمجیلیغی آلانینداکی اولای تاریخچیلیغی ایله اوزون سوره تاریخچیلیگینی ان اینجه آیرینتیلارییلا بیرلیکده چؤزومله یه رک، تاریخی یازیش طرزلری نین فلسفی تمللرینی سورقولویور.
قازی-بیلیمجی آنلاما
بونو یاپارکن ریکور تاریخین یاری-ادبی، یاری- بیلیمسل اؤزللیکلی، بیلیمه می ادبییاتا می عآید اولدوغو بلیرسیز قالان بیر دیسیپلین اولدوغونو ایلری سورن قولایجی چؤزومه سیجاق باخمادان مسله سینی اورتایا قویویور. سؤز قونوسو قولایجی چؤزوم یولونا گؤره، تاریخین ائپیستئمولوژیسی اولای تاریخچیلیگییله اوزون سوره تاریخچیلیغی آراسینداکی آنلاتی نین آنلاشیلماسینا ایلیشکین بیلیشسل یئدنئکلرین یئری کونوسونداکی آنلاشمازلیک آنجاک اوزونتویله کارشیلانابیلیر و بونو دا هیچبیر بیچیمده آنلاتی تارزی اولمایان بیر تاریخ ایچین بیر باساماک اولاراک قوللانابیلیریز.
اویسا ریکور`ا گؤره، آنلاتیسال بیچیمدن ان اوزاق اولان تاریخ، آنلاتی نین آنلاشیلماسی اولایینا بیر تورئمه باغییلا ایلیشکیده بولونمایی سوردورمکده دیر؛ بو باغ دا اویگون یؤنتئمله آدیم آدیم، دئرئجه دئرئجه یئنیدن اولوشتورولابیلیر.
ریکور تاریخسل آنلاتیلارا ایلیشکین آراشتیرماسیندا کندینه هاس هرمئنؤتیک قازی ایشلئمینی تاریخیازیمیندا و تاریخ فلسفه سینده ائتکیلی اولموش بیرچوخ ایسمین تمل متینلرینه اویقولویور.
«موزاحيم» عربجه دير و «زحمته سالان»دئمکدير سؤزلوک آنلامي. سادجه قيزلارا سؤز آتانا دئييلمز. مثلن تصوور ائله کي، تانيماديغين کيمسه گئجه-يارايسي تئلئفونلا زنگ ائدير. آنجاق دانيشمير. و بو ايشي سورکلي ائديرسه، بو آدام «موزاحيم»دير (annoying). اگر قيزلار اوچون بو سؤزآتمالار سئويمسيز اولورسا، اونا دا «موزاهيم»دئنير. آما خوشلانسالار دئييلمز. ياديمدادير کي، من ده تزه جاوانليغيمدا قيزلارين آرخاسينا دوشرديک بعضن. آنجاق بو، اونلار اوچون اذييت ائديجي اؤزلليک داشيمازدي. بير تور تانيش اولماق اوچون بعضي سؤزلر دئيرديک. نزاکت ديشينا چيخمادان. بونا «موزاهيم»دئنمز. آنجاق قاباجا سؤزلره فيلان اوَت «موزاهيم»دئييلير.
«متلک»قيزلارا دئييلن سؤزلرين هاميسينا بير يئرده دئييلير. مثلن «قشنگ قيز»، «خانيم يئريشينيز گؤزلدير»، «به-به گؤزللييه باخ!» و بوتون خوش سؤزلر کي، او آندا بير اوغلان غئيري-شغوري اولاراق بير قيزا دئيير هاميسينا متلک دئييلير.متلک، سؤزجوکلرله ائروتيک کوچه ايليشکيسيدير بو کولتورده. آنجاق بو، سادجه ايرانا خاص دئييل، قربده ده وار. يني سؤزجوکلرله سوکاکدا ائروتيک ايلتيشيم. بو هاقدا فوروغ فرروخزادين گؤزل بير نئچه شعري وار. حتّی فوروغ بوندان چوخ خوشلانارميش. سادجه بونون سينيري بللي دئييل، بو سؤزجوکلرين. مثلن بير قيزين آرخاسينجا يورويوب اونون اوچون کوچوک بير شعري اونون دينليه جگي سسده اوخوماق دا متلکدير. بزن بو باسقيلار کي، ايراندا وار، هم قيزلاردا، هم ده اوغلانلاردا جينسل دليليک يارادير. ائروتيک سؤزلر سئکسوال سؤزجوکلره دؤنوشور. اوغلانلار چوخ تربييه سيز سؤزلر آغيزلارينا آليرلار. اگر کيمسه ائشيتمير، يالنيز او قيز ائشيديرسه. بزن ده جينسل ساپيقليغا دؤنوشور حتّی و بؤيوک سورونلار يارادير. بو متلکلرين مضمونو بير تورلو سوسيال پسيکولوگييانين بو قونوداکي دنکله مي و گؤسترگه سيدير. ايراندا شاهين زامانيندا چوخ يايقينلاشدي بو. چونکو شاه و اونون آتاسي قادينلارين باشيندان هيجابي آتدي. تاريخده ايلک دفعه قيزلارين گؤزلليکلري آچيقجا گؤروندو کوچه لرده. ميلت ده شاشقاينا دؤنوشدو. اصلینده ايسلام اينقيلابي دا بو شاشقينليغين محصولو ايدي.
بير لطيفه ده وار بو هاقدا: بير گون بير جاوان اوغلان گؤرور کي، حدديندن آرتيق گؤزل بير قيز گلير. هئي فيکيرلشير کي، بو قيزا نه دئسين؟ اويقون سؤز تاپا بيلمير و قيز دا گليب ياخينلاشيب کئچمک اوزره دير. قيزين اؤنونده ادبليجه اَييليب " خانيم هوزورلارينيزا متلک عرض ائتديم " دئيير.
منه گؤره بو متلکلرين مضمونو هر اؤلکهده قادين-کيشي ايليشکيلري نين تورلريندن و بو يولداکي سوجيال تجروبه لريندن آسيليدير. ياساق نه قدر چوخ اولوسا، معطلگين ده مضمونو اونا گؤره دييشير، آقرئسسيولشير و گؤرمه ميشليک دويقوسونون گؤستريجيسي اولور. ايستر-ايسته مزبو سؤزجوکلرله هم قيزلار، هم اوغلانلار بير تور روحي ذؤوق آليرلار سانکي. چونکو گونوموزده پسيخولوقلارين بئله بير تسبيتلري کي، اگر چاپقيينليق دويقوسو و بو دويقولاري ديله گتيرن سؤزجوکلر اولمازسا، بير گون ده بير ميليار اينسان اؤلور. اينسانلار دا تئز روحدان دوشرو قوجالار. چونکو بو سؤزجوکلر و بو ايليشکيلر آداملاردا حيات دويقولاريني اويادير، ياشام ائنئرژيسيني آرتيريرميش.
صنعت دئييلن اولقونون تمه لينده ده بؤيله گيزلين ائروتيزم دورماقدادير. يعني ائروتيزمي بير تورلو وارليغا ذؤوقلو و لذتلي دوکونوش اولاراق آلقيلارساق، صنعت بونو هر زامان دوشله ميشدير. مثلا بير اؤرنک سؤيلم. فوضولي نين بير شعري وار. دئيير کي، بو چايداکي سو ندنبئله تلسه-تلسه گئدير؟ سونرا دا اؤزو جاواب وئرير کي، بو سو داغلارين آرخاسيندا بير چيلپاق قيز وار. اونون بدنينه ساريليب ذؤوق آلماق اوچون قاچير! تصوور ائت کي، بير قيزين سودا چيممه سيني نئجه ساغليقلي و ذؤوقلو ائروتيزمله تصوير ائدير فوضولي:
«سو کي، سرگردان گزر، باشيندا واردير بير هوا
قاليبن بير گول اوزون سروي- خورامانين سئور»
بونو ايسترسن بير آز دا مودئرن شعرين «دوکونوش»فلسفه سي ايله آنلاتاليم: مودئرن شعر سؤزجوکلرله ايکي تور وارليغا دوکونوشون وار اولدوغونو دوشونر: «dans» و «disdans». نه دئمکدير بونلار؟
دانس، يعني آرالي و مسافه لي سئويشمه. ديسدانس ايسه، يني آراليقسيز و مسافسيز سئويشمه. مثلا بو آچيدان سئکسين صنعت ديلي ايله آنلاتيمي و ذؤوقون سؤزجوکلره داشينماسي شعرده «ديسدانس»و آراليقسيز سئويشمه نين تصويريدير. اصلینده قونو ايلک کز سئکولاريزمين رسسامليقدا اورتايا چيخماسي ايله مئيدانا گلدي. چونکو بو گون ايراندا «متلک»دئديگيميز ايليشکي تورو غربده ده وار ايدي و وار. قربده ديني دويقولاري، تابولاري و ياساقلاري اورتادان قالديرماغا قالخيشان صنعتلرين باشيندا رسسامليق گه لر. چونکو رسساملار اسرارنگيز چيلپاق قادين و اينسان رسميني چيزمه يه باشلاديلار. هز. مريه مي بئله چيلپاق رسم ائدن اولدو. رسم اثري دا دونموش بير خيال اولدوغو اوچون حرکتلي خياللار داها هوسله نيب و شعرده اؤزونو گؤسترمه يه باشلادي. مينيياتور صنعتينده کي بوتون ائروتيزم دويقولاري قادي نين اوزونه، بوينونا، باخيشينا، گئنل گؤرونوشونه اوداقلانميشدير. چونکو قاديني بو قدر گؤسترمه يه شرق کولتورو ايذن وئرير. مينياتورين ده جاذيبهسي و سئويمليليگي بوردان قايناقلانير. يني کوچه لرده کي متلک رسسامليقدا صنعت ديلينه يانسييير. آنجاق قرب بو سينيرلاري آشدي. ايشته رومانلاردا ائروتيزمين سؤزلرله تصويري، ائروتيک فضا ياراتماق چوخ اؤنم داشيدي. رومان اوخوجولارينا دا بو، اؤزلليکله گنج نسل آراسيندا تکان وئردي.
«دانس» آرالي ايليشکي، بير تورلو «بير»اولماق اوچون هسرتلي حرکتدير. دانسدا ايکي آدام «بير»اولا بيلمير، آنجاق بور بيرليک اؤزله نير. آنجاق «ديسدانس»ايکي آدامين ايچ-ايچه و آراليقسيز دانسيدير. «بير»اولما موتلولوغودور. بورادا سينيرسيز ائروتيزم دويقولاري اؤنه چيخارار. و مودئرن شعر و يا شعرسل بير تئکستده سؤزجوکلر بو ميسسيياني يئرينه يئتيره بيلرميش. بو اوزدن ده هر شعرسل بير متنده اوخوجودا وارليقلا ائروتيک تماس ساغلاياجاق قارماشيق سيرليليک اولماليدير. شرق عيرفانيندا بونا «وحدتي-ووجود»دئييلير. يعني سئوديگينله ايچ-ايچه گيرمه. مسافه نين اورتادان قالديريلماسي. بو اوزدن ده شرق عيرفان شعرينده آچيقجا ائروتيزم وار. مؤولانادا، هافيزده، فوضوليده، اتتاردا. تانرييا يؤنه ليکسه، بو ائروتيک دويقو، او زامان تانري ايله سينيرسيز سئويشمه دويقولاري سؤزجوکلره يانسييير. حتّی مؤولانا ايله شمسين سئکسوال ايليشکيلري نين اولدوقلاريني دا سؤيله ينلر بو آچيدان ياناشاراق بير ايديادا بولونموشلار. ياني اونلار بئله دوشونورلر کي، اگر بونلارين ياپيسيندا، ووجودوندا و روحوندا کيميوي عئينيليک وارميشسا، ندن بو قدر ياخينايليشکييه ده گيرمه سينلر؟ چونکو مؤولانانين شعرينده شمس مؤولاناني روحن دويوران، اوندا روحي اورقاسم اولوشدوران بير اوبراز کيمي تقديم ائديلير. گؤر هاردان باشلاييب هارا گلديم. سانيرام بو قونودا بو قدر يئتر. بلکه سنين اوچون ماراقلي بيلگيلر اولار بونلار. اصلینده بونلاري يازماق ايستميرديم. آنجاق هر اولايين آرخاسيندا بير دويقوسال درينليک وار، اينسانئ روحونون ايستکلري وار. سنين سورولاري نين آرخاسينداکي او دويقوسال درينليگي آنلاتماق ايسته ديم.
20-جی عصر فلسفه سی، آرتیق گئنَللیکله، دیزگه (منظومه) اولوشدورما گیریشیملرینی بیر کنارا بوراخاراق، چئشیدلی بیلیم داللارینداکی آراشدیرما یؤنتَملری نین نلر اولماسی گرکدیگی اوزَرینده دورموش و اؤنَردیگی یؤنتَملر آراجیلیگییلا دا، ایلگیلی بیلیم دالی نین قونوسونو اولوشدوران اولقولاری آنلاما و آچیقلامانین نئجه اولاجاغینا ایلیشکین بیر دوشونجه ائتکینلیگی اولما ایشله وینی عهده لنمیشدیر. بو عصرده تاریخین نه اولدوغو اوزَرینه یاپیلان فلسفی دارتیشمالار، بیلیم چئوره لرینده اؤنَملی بیر یئر قاپلامیش و سوسیال بیلیملر اوچون گئنیش بیر اوفوق آچمیشدیر. قونویلا ایلگیله نن بوتون قورامچیلار، صنعت، دین، تاریخ، پولیتیکا و بیلیم سورونلارینی چؤزمک اوچون بؤیوک بیر چابا خرجله یَرَک، اینسانین یاپیب ائتدیکلری نین آنلامینی قاورایابیلمک آماجییلا، "آنلاما"، "یوروملاما"، "آچیقلاما" کیمی قاوراملاردان یارارلانمیشلار. تاریخ فلسفه سی، دئنه یجی گَلنَگین ده ائتکیسییله، اینگیلتَره' ده یاخشی ایلگی چکمه میشدیر. والش "تاریخ فلسفه سی اوزرینه بیر مقدمه" آدلی یاپیتیندا، بو ایلگیسیزلیگی، " تاریخ فلسفه سی اوزَرینه یازی یازان بیری، ان آزیندان اینگیلتَره' ده، ایشه، قونوسونون وارلیغینی حاقلی چیخارماقلا باشلامالیدیر"، سؤزلرییله وورغولامیشدیر. گئرچکدن ده، 19. عصرده، اولقوجولوغون (پوزیتیویزمین) ائگئمن بیر فلسفی آنلاییش اولاراق قبول گؤرمه سی، آوروپا' دا، تاریخین یا دا داها گئنَل بیر دئییمله تاریخسل آنلاییشین گئری پلانا ائدیلمه سینه ندن اولموشدو.
بو آنلاییشا ایلک قارشی چیخیشلار، 19. عصر سونوندا، اؤزَللیکله ده هئگلین اؤلوموندن همن سونرا آلوولانان ایده آلیست ائییلیمله بیرلیکده اورتایا چیخمیشدیر. اولقوجولوق، فلسفی بیر دیزگه (منظومه) اولماقلا بیرلیکده، بیلیمسل بیلگینی اؤن پلانا چیخارمیش و بو ندنله، اولقوجولوغا قارشی یاپیلان هر سالدیری بیلیمه قارشی یاپیلمیش بیر سالدیری اولاراق آنلاشیلمیشدیر. اویسا گئرچکده، بو سالدیریلار بیلیمه قارشی دئییل، بیلیمی تَک بیر بیلگی تورو اولاراق گؤرَن فلسفی آنلاییشا قارشی یاپیلمیشدیر. اینگیلتَره' ده، Bradley، بو یئنی آخیمین اؤنجوسو اولموشدور.
The Pressuppositions of Critical Historyآدلی دئنه مه سینده، هئگلچی بیر یاخلاشیملا، تاریخ بیلیمی نین سورونلارینی اله آلیب، ائلئشدیرَل بیر باخیشلا دارتیشمیشدیر. Bradley- دن سونرا، اوزونجا بیر سوره، بو قونودا ائتکیلی اولابیلمیش دوشونورلره راستلانمامیشدیر. 20. عصره گلیندیگینده، Oakeshott و Collingwood، Bradley- نی ایزله یَرَک، یئنیدن ایده آلیست بیر ائییلیمین اینگیلتَره' ده جانلانماسینی ساغلامیشلار. آماچ، اینسانین اورتایا قویدوغو بوتون دَیَرلری، اینسانی آنلاماق اوچون، آیدینلاتماقدیر. Collingwood، بوتون عؤمرو بویونجا، دین، بیلیم، صنعت، تاریخ و فلسفه کیمی بیلگی تورلری آراسیندا، اؤزَللیکله ده فلسفه و تاریخ آراسیندا، اونلاری بیر بوتونون پارچالاری کیمی گؤرَرَک، ایلیشکیلر قورماغا چالیشمیش، و بونو، باتی اویقارلیغینی آنلامانین تک یولو اولاراق وارسایمیشدیر. آیریجا Collingwood، تاریخ و فلسفه آراسیندا قورماغا چالیشدیغی اوزلاشمانی، هر ایکی بیلگی دالینی قورومانین تک چاره سی کیمی ده دوشونموشدور. بیر چوخ باخیمدان هئگلین تاریخ گؤروشونو آنیمسادان Collingwood -ون بو گؤروشو، فرقلی بیلگی تورلرینی بیرلشدیرَن قاپساییجی بیر بیلگی تورو اولاراق، تاریخه اؤنجه لیک وئرمکده دیر. ساولارینی تمللندیرمک اوچون، دیلته Dilthey و -Corceون بَلیرله دیگی یولو ایزله ین Collingwood، آنلاما یؤنتَمی و بونون تاریخله اولان ایلیشکیسی اوزَرینده دورموشدور.بؤیله جه ، کندیسینی، کندی دئییشییله، «تاریخسل دوشونمه ایله اورتایا آتیلمیش اؤزَل سورونلارا دئیینَن اؤزَل بیر فلسفی آراشدیرما دالینا آدامیشدیر.» بو آنلامییلا Collingwood -ون تاریخ فلسفه سی، تاریخسل یاسالاردان، دونیا گؤروشلریندن یا دا گله جگه یؤنه لیک قورقولاردان دئییل، داها چوخ، برادلی، دیلته و جروج' دا اولدوغو کیمی، تاریخسل بیلمه نین نئجه اولاناقلی اولدوغونا ایلیشکین بیر بیلگی قورامیندان اولوشماقدادیر. بو آنلاییش دوغرولتوسوندا، Collingwood، هر نه قَدَر، ایلک دؤنَملرینده، معللیمی CookWilson' un ائتکیسینده قالیب، فلسفه سوروشدورماسی اوچون بیلیمسل آراشدیرما آلانینی اویقون بیر آلان اولاراق گؤرموشسه ده، داها سونرا، تاریخه و صنعته اولان ایلگیسیندن اؤتورو، بو دوشونجه لری گؤزآردی ائتمک آنلامینا گلن گئرچکچی یاخلاشیمیندان اوزاقلاشمیش (چونکو، اونا گؤره،تاریخی گؤزآردی ائتمک دئمک، کئچمیشده دارتیشیلمیش اولان فلسفه سورونلارینی گرَگی کیمی قاورایاماماق دئمکدیر) و تاریخسل اولایلاری گئنَل بیر دیزی یاسایلا آچیقلامایلا چالیشان اولقوجو گؤروشه قارشی چیخاراق، توم یاشامین اینسانلارین تاریخسل ائیله ملری اولاراق گؤروله جه گی بیر فلسفی آنلاییشی اؤنگؤرموشدور. بو، عئینن بیلیمین دوغانی آچیقلاماسی کیمی، فلسفه نین ده تاریخی آنلاماسی و آچیقلاماسی آنلامینا گلمکده دیر. ایشته، Collingwood-ون فلسفه دن بکله دیگی بودور. Collingwood -ون سورولاری، گلنَکسل تاریخ فلسفه سی نین سورولاریندان چوخ فرقلیدیر. او، ایلکین، "تاریخسل بیلگی نئجه اولاناقلیدیر؟" سوروسونو سورموشدور.
هوگان' آ گؤره، Collingwood، بو سورونو یانیتلاماق اوچون، ذئهنین تاریخسللیگینی گؤزاؤنونده بولوندوراجاق بیر بیلگی فلسفه سی اؤنَرمک زوروندا اولدوغونون فرقینه وارمیشدیر. بونون سونوجوندا Collingwood، تاریخی، "ذئهنین بیلیمی؛ ذئهنین اؤز-بیلگیسی و کندی کندینی اولوشدورمانین کندیسی" اولاراق تانیملامیشدیر. Collingwood بورادا، "ذئهنی سورغولامانین دوغرو یولونون، آنجاق تاریخین یؤنتَملرییله اولاناقلی اولدوغونو"گؤسترمک، ایسته مکده دیر. تاریخ، اوستونه دوشن گؤره وی یئرینه گتیرمک اوچون، کندی یؤنتَمینی گلیشدیرمک و دوغا بیلیمی نین جانسیز یؤنتَملریندن قورتولماق زوروندادیر. اییرمینجی عصر فلسفه سی، Collingwood –آ گؤره، کانتین دوغا بیلیملری اوچون یاپمیش اولدوغو ائلئشدیری نین عئینیسینی تاریخسل بیلیملر اوچون یاپاجاق اولان بیر تاریخسل منطیق ائلئشدیریسی یاپماق زوروندادیر. Collingwood، تاریخ و فلسفه ایلیشکیسی اوزَرینده دوردوغو ایلک کیتابی، Religion and philosophy آدلی اثرینده، دین و فلسفه نی اؤزدئشلشدیرمیش و بونو، دونیانین بیر یوروملانیشی اولاراق اله آلمیشدیر. Collingwood -آ گؤره، بو، دونیانین فلسفی بیر قورامیدیر. "" ینسان دوغاسی نین بیلیمی"، اولایلارین "ایچی" و "دیشی"، " سورو و یانیت منطیقی" و "کئچمیش دوشونجه نین ایندیکی زاماندا یئنیدن جانلاندیریلماسی" کیمی قوراملارینی بو یاپیتدا دیله گتیرمیشدیر. اونا گؤره، بو کیتاب، "خریستییان اینانچلارینی، بیر دوگما اولاراق سونما دئییل، فلسفی بیر سورونو ائلئشدیرل بیر بیچیمده چؤزمه آتیلیمی نین بیر سونوجودور. بونون اوچون، دین و فلسفه آراسینداکی چوخ یاخین بیر ایلیشکینی، حتی اؤزدئشلیگی گؤسترمه یه چالیشیر. عئینی شئیی، دین و تاریخ، تاریخ و فلسفه آراسینداکی ایلیشکینی گؤسترمک اوچون ده یاپار. بو سورونا دئیینیرکن، Collingwood، تاریخه ایلیشکین اولاراق قاپساملی آچیقلامالاردا بولونمامیش، سینیرلی بیلگیلر وئرمیشدیر.
بو یاپیتیندا تاریخی، "درجه درجه آرتان اولقوسال بیر دئنه ییم" اولاراق تانیملامیشدیر. "صاف تاریخ" اولاراق آدلاندیردیغی بو تاریخ، بو ندنله، فلسفه اولماقسیزین واراولاماز، باشقا بیر دئییشله، فلسفی اولمایان تاریخ دییه بیر شئی اولاماز. Collingwood بئله سؤیلر: تاریخ اولدوقچا قارماشیق یاپیداکی فلسفی اؤن قبوللری اولماقسیزین ایره لیله یه بیلمز. او قانیتلارا دایانیر، بو ندنله، قانیتی دَیَرلی قیلماق اوچون ائپیستئمولوژیک وارساییملار اوره تیر؛ آنلامی اخلاقسال دَیَرلرله قاریشمیش اولان تئرمینلرده کی، تاریخسل اؤزَللیکده کی ائیله ملری بَتیملر و مئیدانا گلن اولایلارین اولاناقلی اولوب اولمادیقلارینی بَلیرلر، بو ایسه، آنجاق بعضی گئنَل مئتافیزیکسل سونوچلارین دَیَری آنلاشیلاراق یاپیلابیلیر... عئینی بیچیمده، فلسفه ده تاریخ اولماقسیزین اولاناقسیزدیر؛ هر قورام اولقولار اوزَرینه بیر قورانی اولمالیدیر و اگر اولقولار یوخسا، قورام دا اولامایاجاقدیر:
بو اوزدن تاریخ و فلسفه ، Collingwood اوچون، ائپیستئمولوژیک اولاراق بیربیرلرییله بوتونویله ایلیشکیلیدیر. گئرچک بیر آنلاما اوچون، تاریخ فلسفه نی گرکسَر، اولقولار اوچونسه فلسفه تاریخی گرکسَر. هر ایکی دوشونسل ائدیم (عمل) اوچونسه Collingwood، سونوچدا بونلارین اؤزدئش اولدوقلارینی وورغولایاراق، شونلاری سؤیلر: فلسفه یه بنزَین تاریخ؛ گئرچک بیر دونیانین بیلگیسیدیر...تاریخ aparte objecti - بیلمه یی ایسته دیگیمیز تاریخسل آراشدیرمانین گئرچکلیگی- بیر بوتون اولاراق وارلیقدان باشقا بیرشئی دئییلدیر؛ بو دا ذاتن فلسفه نین نسنه سیدیر. تاریخ a parte objecti - تاریخچی نین ائدیمی - اولموش و اولماقدا اولان هر شئیین سوروشدورولماسیدیر؛ و بو دا فلسفه دیر... تاریخ و فلسفه بو ندنله عئینی شئیدیرلر. بو ایفاده لر، بیزی، کیتابین ان دارتیشمالی سونوجونا، یعنی، تاریخ و فلسفه نین اؤزدئش اولدوغو سونوجونا گؤتورمکده دیر.
Collingwood - ون، تاریخ و فلسفه آراسینداکی ائتکیله شیمه ایلیشکین بو دوشونجه لری نین، جروج-ون گؤروشلریندن قایناقلاندیغی آچیقدیر. Collingwood-ون ساوی، تاریخ و فلسفه نین آلانی نین، بوتون وارلیغی قوجاقلامیش یا دا "اولموش و اولماقدا اولان" هر شئیی قاپسامیش اولماسینا دایانماقدادیر. بورادا قارشیمیزا چیخان سورون، بو ساوین تاریخ و فلسفه نین هر ایکیسی نین ده دوغاسینا اویقون اولوب اولمادیغیدیر.
Collingwood،SpeculumMentis-ده، بؤیله بیر سورونون فرقینه وارمیشجاسینا، تاریخ و فلسفه اؤزدئشلیگی نین اولاناقلیغینی آچیقچا رددائدر و فلسفی بیر یانیلقیدان داها چوخ بیر شئی اولمایان بو گؤروشو ائلئشدیریر. اونا گؤره، تاریخسل یارقیلارین عکسیکلیگی قبول ائدیلمه لی و بوتونسللیگی آچیقلاماق آنلامینا گلمه دیکلری گؤرولمه لیدیر. Collingwood، تاریخ و فلسفه آراسینداکی فرقلیلیگی وورغولارکن، فیلسوفون، تاریخچی نین بیلمه دیگینی بیلدیگین ایددیعا ائتمکده دیر. چونکو اونا گؤره فیلسوفون اولقولار اوزَرینه اولان بیلگیسی، اولقولارین کندیسینه اورگانیک اولاراق باغلیدیر. Rotensterich، Collingwood-ون بو ساوی نین، "تاریخسل ائیله م کندی کندیسی نین بیلینجینده دیر" کیمی، کئچئرسیز بیر وارساییم اوزَرینه قورلموش اولدوغونو بَلیرتیر.
Collingwood -آ گؤره، فرقلی تینسل آلانلار اولان تاریخ و فلسفه آراسیندا بیر قوشوتلوق واردیر. عئینن تاریخین دیگر آلانلار آراسیندا بیر آلان اولماسی و کندیلرینی آچان توم آلانلار اوچون بیر آلتیاپی اولوشدورماسی کیمی، فلسفه ده، دیگر آلانلار آراسیندا بیر آلاندیر و اونون طرفیندن ساریلمیش توم آلانلارین هامیسی نین دیزگه سل چاتیسینی اولوشدورور. آلانلارین آرخا پلانی اولاراق تاریخ، آلانلارین توپلامی اولاراق فلسفه ایله قوشوتلوق گؤستریر. تاریخده کی فرقلی تین آلانلاری بوتونویله ایچه آلینمیشلار، اویسا فلسفه ده آچیقچا ساریلمیشلار. Collingwood، "صنعتده، دینده، بیلیمده و تاریخده، گئرچک نسنه نین دایما ذئهنین کندیسی اولدوغونو و یالنیزجا گؤرونوشده کی نسنه نین ذئهندن باشقا بیر شئی اولدوغونو" ایددیعا ائدَر. ایچسل اؤز و دیشسال گؤرونوش آراسیندا بیر چلیشکی ایچرمه یَن ذئهنسل آلان، فلسفه دیر. بو آنلامییلا فلسفه، تاریخه قارشیت بیر بیچیمده، "دونیا تینی"نین بیر پارچاسی اولاراق کندی کندینی قاورایان، دوشونجه دیر. فلسفی ائیله م(فعالیت)، ایلگیلندیگی دونیایا یابانجی و اونون دیشیندا دئییل، ترسینه او دونیانین ایچینده دیر و بو ندنله، تاریخه بنزمز.
Collingwood، بو گؤروشلرینیThe nature and Aims of a philosophy of historyآدلی دئنه مه سینده داها دا کسکینله شدیرَرَک، تاریخسل دوشونجه نین سینیرلی، فلسفی دوشونجه نین ایسه سینیرسیز اولدوغونا دئیینیب، تاریخ و فلسفه آراسینداکی فرقلیلیکلری بلیرگینلشدیرَر. Collingwood- آ گؤره، هر تاریخچی، تاریخه کندی آچیسیندان باخار و باشقا هیچ کیمسه نین گؤرمه دیگی بعضی سورونلاری گؤرور. بو ندنله، تاریخچی، هر سورونا کندینه اؤزگو بیر باخیش آچیسییلا یؤنه لیر و دولاییسییلا دا اونو، کندینه اؤزگو بیر یؤندن قاورار. بو آنلامییلا، "هیچ بیر تاریخچی گئرچگین بیر یؤنوندن داها آرتیغینی گؤره بیلمز. بو دا، تاریخسل سوروشدورمانین آصلا توکنمه مه سی و کیچیک بیر تاریخسل آلانین اینجه لنمه سی نین بئله، هر یئنی تاریخچی نین اللرینده یئنی بیر بیچیم آلماسی آنلامینا گلیر.
بو یانییلا تاریخسل بیلینچ، Collingwood اوچون، ایده آل آنلامدا بیرئیین بیلگیسیدیر. بو اوزدن تاریخ، صنعتدن و بیلیمدن فرقلیدیر. ایکی صنعتچی، هرهانگی بیر نسنه نی بیربیرینه قارشیت آنلاملاردا یوروملایابیلیرلر؛ آنجاق، ایکی تاریخچی هرهانگی بیر نسنه نی بیربیرینه قارشیت اولاراق یوروملارلارسا، ان آزیندان بیر طرفده بیر یانلیش اورتایا چیخار. یعنی تاریخ، Collingwood-آ گؤره، بوتون ذئهنلر اوچون بیر و عئینی اولان بیر نسنه یه صاحیبدیر؛ یینه، عئینن تاریخ و صنعتین اؤزدئش اولمادیغی کیمی، تاریخ و بیلیم ده اؤزدئش دئییلدیر. بونلارین ایکیسی ده بیلگی اولاراق آدلاندیریلمالیدیرلار، چونکو بونلارین هر ایکیسی ده، دوغرو و یانلیش ایلیشکیسینه دایانیرلار؛ آنجاق، بیلیمسل دوشونمه سویوت بیر دوشونمه، تاریخسل دوشونمه سوموت بیر دوشونمه دیر. بو ندنله بیلیمین نسنه سی نین بیر اولقو دئییل ده، سویوت بیر تیپ یا دا بیچیم اولماسی، بیلیمین یارقیلاری نین هر زامان قوشوللو اولماسینی گرکدیریر: Collingwood بئله سؤیلر:
بیلیمده اولامسال (کاتئقوریک) قونوشما بیچیملری (بوتون بالینالار مه مه لیدیرلر.)، تاریخده قوشوللو (هیپوتئتیک) قونوشما بیچیملری (اگر Thucydides-ه اینانیلاجاق اولورسا، هیچ pitanate lochus-دا یوخدو) اورتایا چیخماقدادیر. آنجاق بونلاردان بیرینجیسی تام آنلامییلا اولامسال دئییلدیر؛ چونکو، بو بوتون گئرچک بالینالارین ساییمینی گؤسترمک یئرینه، اگر گئرچکدن بؤیله بیرشئی تانیملاناجاقسا، بیر بالینا اولاراق بَلیرله یه بیله جه گیمیز شئیی، داها اؤته گیدَرَک بیر مه مه لی اولاراق بَلیرله یه بیله جه گیمیزی سؤیله مکدیر: ایکینجی اؤنَرمه ایسه تام آنلامییلا قوشوللودور؛ چونکو؛ Thucydides-ین گووَنیلیر اولماسی، pitanatelochus-ون واراولماماسینا باغلی دئییلسه ده، گئرچک بیر قوشوللو اؤنَرمه ده اؤنجه گلن، سونرا گلنین ده تملیدیر.
بو آچیقلاماسیندان دا آنلاشیلاجاغی کیمی، Collingwood اوچون، تاریخین ایده آلی، تک بیر اولامسال یارقییا اولاشماقدیر، اؤیله کی، بو یارقی، "سونسوز بیرئیسل بیر دونیانین دوغاسینی آراشدیران و اونون دوغرولوغونو اونایلایان بیر یارقی" اولاجاقدیر. بو یانییلا تاریخ، نسنَل اولدوغو اوچون فلسفه دن آیریلماقدادیر. تاریخ بیلن ذئهندن باغیمسیز اولاراق واراولان بیر اولقو دونیاسی نین اولدوغونو وارسایار، یالنیزجا کندیسی اولاراق وارولان و هیچ بیر بیچیمده تاریخچی نین دوشونجه سی طرفیندن اولوشدورولمایان بیر دونیا: تاریخ، بو دوشونجه نین ایکی آلان آراسیندا (بیلن ذئهن و او ایلیشکی نین قورولوشوندان اؤنجه وارولان بیر اولقو دونیاسی آراسیندا) بیر بیلگی ایلیشکیسی قوردوغونو وارسایار. آنجاق، بونون نئجه اولابیله جه گینی تاریخ سوروشدورماز. تاریخ، او نسنه نی نئجه بیله بیلدیگی حاققیندا دئییل، یالنیزجا کندی نسنه سینه ایلیشکین سوروشدورما یاپار. تاریخچی ده، اینسانین دوشونجه و نییتلرینی، ایمگه سل بیر بیچیمده قورقولایاراق دئییل، اونلاری اولقو دونیاسیندا واراولدوقلاری بیچیمده، تام گئرچکلیکلری ایچینده قاوراماغی آماچلار. آنجاق بو گئرچک اولایلار، هر زامان اونون دوشونجه سی نین نسنه سیدیرلر، هیچ بیر زامان دوشونجه سی نین کندیسی دئییل. تاریخچی نین کئچمیشه دویدوغو ایلگی، اینجه له دیگی کیشیلرین قارشیلیقلی اولاراق اونا یا دا بنزر بیر بیچیمده کندی کئچمیشلرینه دویدوقلاری ایلگیدن باغیمسیزدیر. سونوچ اولاراق، تاریخچی، هر زامان، قاتیلیمدا بولونمادیغی بیر دونیانین بیر ایزله ییجیسی اولور؛ اولقو دونیاسینی، بیر تاریخچی اولاراق باشدان باشا قابلایامایاجاغی بیر بوشلوق اولاراق گؤرور. بو یانییلا تاریخچی، کندیسی نین اولقو دونیاسی نین بیر پارچاسی اولدوغونو و کندی تاریخسل دوشونجه سی نین ده، اینجه له دیگی تاریخسل سورَجین بیر اورونو اولدوغونو یانسیتمالیدیر. Collingwood-آ گؤره، بو دوروم، تاریخی، تاریخچی نین "اؤز-بیلگیسی" دورومونا ائندیرگمَز؛" چونکو، اولقو دیزگه سی ایچینده، هر اولقو دیگرلرینی چاغریشدیرسا دا، هر اولقو یینه کندیسی اولاراق قالیر و بیر اولقویو ایئجه له مکله بیر دیگرینی ایئجه له مک آراسیندا فرقلیلیکلر اولور." بو اوزدن تاریخچی، Collingwood-آ گؤره، هر زامان کندی تاریخسل دوشونمه سی نین دیشیندا بیر نسنه نی دوشونمکده دیر. بو آنلامییلا تاریخین کندیسی، هر زامان، تاریخین تاریخیندن باشقا بیرشئیدیر، و داهاسی تاریخین تاریخی نین تاریخیندن ده باشقا بیرشئیدیر. توم بونلارلا بیرلیکده، تاریخ و فلسفه آراسینداکی آیریم آچیقدیر: فیلسوفون نسنه سی بیر کَز (دفعه) کندیسی و دونیاسیدیر و بو اوزدن ده، فلسفه و فلسفه نین فلسفه سی اؤزدئشدیرلر. فلسفه یاپماق، نئجه بیلدیگیمیز سوروسویلا قارشی قارشییا گلمکدیر؛ بو سورو عئینی زاماندا، بیلدیگیمیزی نئجه بیلدیگیمیز سوروسودور.
بؤیله جه، تاریخچیلرین چئشیدلی "باخیش آچیلاری" بیر "باخیش آچیلاری یئلپازه سینده(اوزو سَرینله دیجی یئللنجک) سیرالانمیش اولور؛ هر تاریخچی، ائورَنی، باشقا هرهانگی بیری نین باخیش آچیسی اولمایان بیر باخیش آچیسیندان، دَییشدیریله بیلمز بیر بیچیمده یانسیتان، بیر موناددیر (لئیبنیز فلسفه سینده بسیط و بؤلونمز بیرلیک). بو ندنله، کندی تاریخسل دوشونمه سی اوزَرینه یانسیتمادا بولوندوغو سورَجه، تاریخچی، بو دوشونجه سی نین یالنیزجا مونادسی بیر یاپیسی نین اولدوغونو اؤیرَنیر. آنجاق، بیر موناد این پنجره لری اولمادیغیندان، تاریخچی، هیچ بیر زامان کندی باخیش آچیسی نین دیشینا چیخیپ، کندیسینی مونادلار آراسیندا بیر موناد اولاراق گؤرمه یه جکدیر." او بیر موناددیر، بیر مونادولوژیست دئییل." بو، تاریخین نسنَللیگی دئدیگیمیز شئی ندنی ایله دیر. تاریخچی، نسنه سینه ایلیشکین کندی بیلینجی حاققیندا دئییل ده، نسنه سی حاققیندا دوشونور؛ باخیش آچیسی حاققیندا دئییل، باخیش آچیسییلا دوشونور. آنجاق، یانسیتیرکن، بو فلسفه لشدیرمکدیر، بیر موناد اولدوغونون فرقینه واریر. دوشونجه کندیسینه دؤندوگونده و نسنه سییله کندی ایلیشکیسی سورونویلا قارشی قارشییا گلدیگینده، اونون او نسنه نی دَیَرلندیردیگی باخیش آچیسینی ائلئشدیررک، بو باخیش آچیسینی آشار. بؤیله جه Collingwood، ایلک چالیشمالاریندا بوتونسللیگی الده ائتمه ده یئتَرسیز بولدوغو تاریخی، بو کَز (دفعه) سینیرلی بیر دوشونجه اولاراق سونار. اونون ساوی شودور : بؤیله حه، تاریخسل دوشونمه اوزَرینه فلسفه یاپماق، تاریخسل دوشونجه نین مونادیزمینی آشماق، یالنیزجا بیر پئرسپئکتیولر دئییل، پئرسپئکتیولر اوزامینی گؤرمک دئمکدیر. تاریخ، سونلو دوشونمه دیر، چونکو، نسنه سینه یؤنلیرکن، او نسنه ایله ایلیشکی سورونونو آسقییا آلماقدادیر؛ فلسفه سونسوز دوشونمه دیر،
چونکو، فلسفه ده، نسنه سی نین نه اولدوغو سوروسو، نسنه سی و کندیسی آراسینداکی ایلیشکی سورونو ایله قارشی قارشییا گلمه سی دئمکدیر. فلسفه ، تاریخین finitude-نینی اونو یالنیزجا تانییاراق ایبطال ائدر. Collingwood اوچون، فلسفه ، او زامان، هم نسنه نی دوشونمه دیر و هم ده دوشونجه نین نسنه سیدیر. بو دورومدا، نه بیر نسنه اولمادان دوشونجه اولابیله جکدیر،کی او زامان بوش دوشونجه اولاجاقدیر، نه ده دوشونجه سی اولمادان بیر نسنه اولدوغو ایددیعا ائدیله بیله جکدیر، کی او زامان دا دوگماتیک بیر دوشونجه یه یول آچیلمیش اولوناجاقدیر. "وارلیق تملده دوشونسل ایسه، فلسفه سینیرسیزدیر. وارلیق تملده نسنه مرکزلی ایسه تاریخ سینیرلیدیر."
Collingwood، فلسفه و تاریخ آراسیندا یاپمیش اولدوغو بو آیریملا، ایکی آلانین بیربیرلرییله ایلیشکیلی اولمادیغینی سؤیله مک ایستمز. اونون سؤیله مک ایسته دیگی، فلسفه نین، تاریخله اولان ایلیشکیسینده کی ایشله وی نین ایکی قات داها آرتیق اولدوغودور.
بو ایشله ولردن ایلکی، تاریخین بیر بوتون اولاراق اینسان دئنه ییمینده کی یئرینی کشف ائتمکدیر. Collingwood-ون فلسفه نین ایشله وینه ایلیشکین بو بَتیمله مه سی،SpeculumMendis-ده کی گؤروشلرییله بنزرلیکلر گؤستریر. هر ایکی یاپیتینداکی آچیقلامالاری گؤزاؤنونده بولوندورولدوغوندا Collingwood-ون، فلسفه نین تاریخدن آیریلان یانلاری نین آیری آیری آلتینی چیزمیش اولدوغو گؤرولور. بو یاپیتلاریندا، Collingwood، تاریخین فلسفه یله ائشیت قونومدا بیر آلان اولدوغو ایددیعاسیندا بولونمادیغی کیمی، تاریخین فلسفه یله اؤزدئشله شدیریله بیلیب اؤزدئشله شدیریله بیلمه یه جه گی سورونونا دا دئیینمه ییر.
Collingwood-ون تاریخ و فلسفه آراسیندا ایلیشکی قورماغا چالیشیرکن ایچینه دوشدوگو قرارسیزلیغین ندنی، اونون بو اوزلاشمانی ساغلاماق اوچون، بوتونسللیک اؤلچوتونه باش وورموش اولماسیندا آرانابیلیر. تاریخین، تاریخچی نین ذئهنینی کندی آلانی نین دیشیندا توتدوغو اوچون بوتونسللیکله باغی نین اولامایاجاغینی سؤیله ین Collingwood، بو ندنله، تاریخین فلسفه یله اؤزدئش اولامایاجاغی سونوجونا واریر.
Collingwood، بو سونوجا اولاشدیکدان سونرا، تاریخ و فلسفه آراسیندا بیراؤزدئشلیک قورماقدان وازکئچیپ بیر یاخینلاشما اولاراق تاریخ و فلسفه آراسینداکی ایلیشکینی یئنیدن قوران بیر آدیم آتار. ایپ اوجلارینا Speculum Mendis ده بئله راستلایابیله جه گیمیز بو دوشونجه نی دستکله مک اوچون، Collingwood، هر ایکی آلانداکی اورتاق اولان یانلاری گؤزدن کئچیریر. گلیشیمی نین بو آدیمیندا، "فلسفه، تاریخ کیمی، اؤزونده سوموت گئرچکلیگی آچیقلار، بوتون سویوتلامالاری، بوتون گئنَلله مه لری، بیر یاسا یا دا ایلکه نین دوغاسینداکی هر شئیی ردد ائدر."
"بو و بنزر ندنلر اوزوندن، فلسفه نین تاریخله اؤزدئشله شدیریلمه سی، بیلیم، صنعت و دینله اؤزدئشله شدیریلمه سیندن داها قبول ائدیله بیلیر بیر دورومدور. " آیریجا، Collingwoodاوچون، "موطلق"، ذئهنین بیر پارچاسی اولاراق تاریخسل بیر بوتوندور. بو آچیقلامالاردان دا آنلاشیلاجاغی کیمی، Collingwood، تاریخ و فلسفه آراسینداکی ایلیشکینی، هر ایکیسی نین ده ذئهنسل ائدیملری نین سوموت اولقولارا دایانماسی گرکلیلیگی اوزَرینه قورموشدور. تاریخ کیمی، فلسفه ده سویوتلامالاری ردد ائدَر.
Collingwood-ون تاریخ و فلسفه آراسیندا چیزمیش اولدوغو آیریم، هر بیر آلانین یالنیزجا اؤزنه - نسنه ایلیشکیسی آراسینداکی فرقلیلیکلری اوزَرینه تمللندیریلمیش بیر آیریم دئییلدیر. An eassay on Philosophical Method، هر شئیدن اؤنجه ، تاریخ و فلسفه نین ایکینجیل کاراکتئرلری اوزَرینه، قیساجا، بیر یاندا یازان دیگر یاندا اوخویان اولاراق تاریخسل و فلسفی یازیم ایلیشکیسی اوزَرینه تمللندیریلمیشدیر. Collingwood بئله یازیر: فیلسوف تاریخچییه بنزر. فقط یینه ده آرالاریندا فرقلیکلر واردیر. بیر قاورامی و بیربیری آردی سیرا گلن اولایلاری آچیقلامالاری هر ایکیسی اوچون ده آرتیستیک یازیجیلیغی گرکدیریر؛ آنجاق قونولارینداکی فرقلیلیکلر، بیچیملری نین ده فرقلی اولماسینی گرکدیریر.
Collingwood اوچون، تاریخسل یازیم قوروجو و اؤیره تیجیدیر. تاریخین اؤیره تیجی یانی، اوخویوجونو یؤنلندیرَن و تاریخچی نین دوشونجه سورَجی نین گیزلری اولان، تاریخین دیشا دؤنوک کاراکتئری دییه آدلاندیریلابیله جک اولان درین دوشونجه دیر. دیگر بیر دئییشله، تاریخسل یازما بیچیمی، بیلندن اونون بیلمه نسنه سینه دوغرو ایرلیله یَن بیر ائدیم اولاراق، تاریخین دوغاسینا اگیلیر. تاریخده بیلن، نسنه طرفیندن اؤرتولور. بورادان اونون دوشونجه سورجلری نین اورتایا چیخماسینا گرک یوخدور، او بوتون ایشلرینی، تاریخچی نین مطبخی ده دئییلن بیر سورَج ایچینده یاپار. یاخشی، تاریخسل یازیما قارشیت اولاراق فلسفی یازیم نئجه دیر؟ تاریخسل یازیما قارشیت اولاراق، فلسفی یازیمین هر پارچاسی ایلکین یازارین کندیسینه سسله نیر.
تاریخسل یازیمدا، اولقولار بَتیمله نیرکن، فلسفی یازیمدا سوروشدورما سورَجی نین کندیسی بَتیمله نیر. فلسفی یازیم، بوتونویله دوشونجه سورَجلرییله ایلگیلیدیر. Collingwood، روسکین ین (Ruskin) فلسفه سینی یوروملارکن، "دوشونجه حلقه لری" دییه آدلاندیردیغی توم دوشونجه و ائدیملرینی دوغرو وارسایدیغینی و بونلارین تمل و دَییشدیریله بیلمز ایلکه لر اولدوغونو وورغولاییب، بو ندنله فلسفه نین گؤره وی نین، "اینسانین فلسفه سی نین نه اولدوغونو کشف ائتمک" اولدوغونو بَلیرتیر. بو دا فلسفه نین بوتونویله اؤزنَل و دییالئکتیک بیر سوروشدورما دوزَنی گرکدیردیگینی گؤستریر. Collingwood-ون تاریخه بؤیله یاخلاشماسی، دیگر بیر دئییشله فلسفی اولاراق اگیلمه سی، بولتمانین طرفیندن " هرمئنوتیک(دینی متنلری تقسیر) سورونون اورتایا آتیلماسی" اولاراق نیته لنمیشدیر.
Collingwood، فلسفه نین بوتونسللیگینی ایفاده ائتدیگینی An eassay on Philosophical Method دا سورَکلی تکرارلار. اونون یانیلقیسی، عئینی بوتونسللیگی، اولموش و اولماقدا اولان هر شئی آنلامیندا، تاریخ اوچون ده سؤزقونوسو ائتمه سیدیر. ذاتن هر ایکی آلانی بیرلشدیرمک ایسترکن ایچینه دوشدوگو قرارسیزلیغین ندنی ده بودور. اویسا تاریخی دوشونجه یله سینیرلامیش و تاریخین ایشینی ده، s gestae- نی، کئچمیشده اولوب بیتمیش هرشئیی آراشدیرماق اولاراق بَلیرله میشدیر. بو
ایسه اولماقدا اولان شئیلرله دئییل، اولموش اولان شئیلرله ایلگیلیدیر و بو اولان شئیلرسه، یالنیزجا اینسانا ایلیشکین شئیلردیر. بو آنلامییلا، دوشونمک هم فلسفی و هم ده تاریخسلدیر. ایکی بیلگی بیچیمی آراسیندا اؤرتوشمه واردیر. آنجاق تاریخ، اینسانا ایلیشکین ایفاده بیچیملرییله سینیرلی ایکن، فلسفه بونونلا سینیرلی دئییلدیر. بو ندنله آرالاریندا بوتونسللیگی ایفاده ائتمک باخیمیندان فرقلیلیک واردیر.
بوتون بونلار گؤز اؤنونده بولوندورولدوغوندا، Collingwood-ون، تاریخ و فلسفه ایلیشکیسی اوزَرینه اورتایا قویموش اولدوغو تئزلر، دؤنَم دؤنَم فرقلیلیکلر گؤسترمکله بیرلیکده، اصلینده تمل یاپی اولاراق دَییشمه میشدیر. یورومجولارین، ایکی قارشیت چالیشما اولاراق دَیَرلندیردیکلری، Religion and Philosophy و Speculum Mentis-ده بئله، Collingwood، اصلینده تاریخ و فلسفه اوچون فرقلی تانیملامالاردا بولونمامیشدیر. ایلک کیتابی Religion and Philosophy -ده، هر ایکی آلانی دا عئینی آلانلارمیش کیمی سونماسی، (بلکه ده یانیلقیسی) داها سونرا، سورونون بیر اؤزدئشلیک سورونو کیمی آلقیلانماسینا یول آچمیشدیر. اویسا، Collingwood-دا بَلیرتدیگی کیمی، "تاریخ و فلسفه ، عئینی اولقو و یوروملامانین، قورام و اویقولامانین بیربیرینی گرکدیرمه سی کیمی، بیربیرلرینی گرکدیریرلر." بو ندنله ایکی آلان آراسینداکی ایلیشکی، بیر اؤزدئشلیک دئییل، بیر قارشیلیقلی ائتکیله شیم دورومو اولاراق آنلاشیلمالیدیر. Rotenstreich –ده، Collingwood-ون تاریخ و فلسفه آراسیندا قوردوغو بو ایلیشکی نین، اصلینده "بیر اؤزدئشلیک دورومو اولماییب دوغال بیر دوروم اولدوغونو ایددیعا ائدر. Collingwood- ون یاپماق ایسته دیگی، گئرچک بیر آنلاما اوچون، نسنَل یانین (یعنی تاریخین)، اؤزنَل یانلا ( یعنی فلسفه ایله) بیرلشدیریلمه سیدیر؛ بؤیله جه، اولقوسال یا دا نسنَل دونیا، دوشونجه نین اونا یؤنلمه سییله آنلاشیلاجاق و آنلاملی قیلیناجاقدیر.
بو تور قارشیتلیقلارین تومو، سونوچدا Collingwood-ون، وارلیق و بیلگییه ایلیشکین اولاراق قورماغا چالیشدیغی اویقون بیر دیزگه نین ایپ اوجلارینی اولوشدورماقدادیرلار. آنجاق Collingwood، بو دیزگه نی هیچ بیر زامان تام آنلامییلا قورامامیشدیر. اوسته لیک بو چابالاری، اونون قوشقوجو بولونماسینا دا یول آچمیشلار.
بوسینسسوئئک درگیسی کئچن ساییسی نین باشلیغیندا شؤیله دییوردو: " وئریملیلیک قارانتی - اولمازسا مفته تعمیر ائدریز " . ایلکؤنجه یئنی بیر اورونه عاید بیر قارانتی رَکلامی کیمی گؤرونمکتئیدی بو ساتیرلار. اوخومایا بیراز داها داوام ائدینجه بو اورونون اؤزوداها آچیق اولاراق اورتایا چیخدی: " اؤنوموزده کی ییلدان اعتیبارن ل.ا.لیسه سی ماذونلاری قارانتی قاپسامیندادیر. " بوراداکی " اورون " لوس آنگلس بیرلشیک اوخوله بیرلیگینه عاید 640.000 اؤیرنجیدن باشقاسی دئییلدیر. ماذون اولمالارییلا، ایشوئرنلره ایش دونیاسی نین گرَکدیردیگی تمله بئجریلره صاحیب اولدوکلاری نین قارانتیسی وئریلییور. اگر ایلاندا بلیرتیلدیغی کیمی ، گرَکن تمله بئجریلره اولاشامییورلارسا اوخوله طرفیندن تاماملاما ائییتیمینه آلینماق اوزئره گئری چاغریلاجاقلاردیر.
شو آنداکی ائییتیم رَفورمو سؤیله می آچیسیندان باخارساق بیزی ان چوخ شوک ائدن شئی، اؤیرنجیلرین، بو شکیلده قارانتی قاپسامینا آلینمالارینا هئچ ده شاشیرمامالاریدیر. اورون یا دا " اینسان قایناغی " اولاراق " اؤیرنجی " ، ائییتیم و ایشباشی ائییتیمی یولویلا آلمانلار یا دا ژاپونلار ایله اولان رقابتیمیزده بیزی باشارییا گؤتوره جک سورَچ اولاراق گؤرولمکتئدیر. بو قاوراملار ائییتیمین اولمازسا اولماز اونسورلاری اولاراق سونولماقدادیر. بو گؤروشون ساوونوجولاری اوخوله بوتچئلرینی آزالتان، اوخوللاری قاپاتان یا دا آدالتسیزلیکلری هوشگؤرن کیشیلرله زیتلاشماقدادیرلار. اسکیدن اینسانلار چوجوکلاری نین یا دا کندیلری نین ائییتیملری نین گلجکده کی ایشلریندن داها اؤنملی اولدوغونو سؤیله ردی. آنجاق شیمدیلرده بو قونولار قونوشولماماقدادیر بیل...
بوگونلرده سؤزو ائدیلن " وئریملیلیک (ائتکیلیلیک) کولتو " ائییتیمجیلریمیز طرفیندن یوکسک سسله کینانماقدادیر. بونون ندنی گئنه للیکله بو تور بیر ائییتیمین دئموکراتیک و سوسیاله دَیَرلری اؤرسلییجی بیر ایشلو گؤرمه سی و ائییتیمین ان تملده کی آماجی نین گئری پلاندا قالدیغی نین دوشونولمه سیدیر. بو ائلشدیری نین آماجی؛ ائییتیمی بیربیرینه باغلی و ائشیت داورانان بیر توپلولوک یاراتما آماجینی گئرچکلشدیرمک ایچین بو تور سیغلیکلارا قارشی ساوونماق، شکلینده آنلاشیلابیلیر. بؤیله بیر هارَکئتین دوغرو کولواردا ایلرلدیگینده همفیکیر اولسام دا، بو ائلشدیری ائییتیم دنئییمینی، ایچئردیغی زئنگین ایچئریکدن سویوتلاماق ائتکیسینی گؤسترمکتئدیر. بونو گؤسترمک ایچین تارتیشمایی بیرچوخ کیشی نین اسکی مودا، دار کافالیلیک اولاراق دوشوندوغو بیر یؤنه چکمک ایستییوروم. بو دا ائییتیمین کندیسیندن باشقا هئچ بیر شئیله آچیقلاناماز اولماسیدیر؛ دیگر بیر دئییشله ائییتیمین ایچسله اولاراق تک باشینا دَیَرلی اولدوغو دوشونجئسیدیر. بو نه ائقونومیک رَفاهین نه توپلومون نه ده دئموکراسی نین اؤنملی اولمادیغی آنلامینا گلمز. بو سادجه ان آزیندان ائییتیمین بیر بؤلومونون، اورَتتیغی اورونلر، یئتیشدیردیگی اینسانلاردان دولایی دئییله سادجه کندینه اؤزگو ندنلردن دولایی دَیَرلی اولدوغونون وورقولانماسیدیر. آما عینی زاماندا بو، بؤیله بیر باخیش آچیسینی قایبتمه نوکتاسیندا اولدوغوموزو دا گؤستریر. ان آزیندان بونا گرَکسینیمیمیز گیتتیکچه داها آرتماقدادیر. آنجاق بو گؤروش ایدئالیستیک، داها کؤتوسو رَعکسییونئر اولاراق آدلاندیریلما تهلوکه سی اولماقسیزین پولیتیک باغلامدا ناسیل دیله گتیریله بیلیر ؟
منیم بو سورویا یانیتیم، قارشیلیقلی دییالوقو تمله آلان بیر هومانیزم اولوشدورمایا یؤنه لیکدیر. بونون تمللرینی هانس-گئورگ گادامئر’ین فلسفی هرمنئوتیگینده بولویوروز، کی بو، اسکی بیر ائییتیم ایدئالی نین یئنی ساوونوسودور. گادامئر’ین یازیلاری ائییتیمییالنیزجا " یارارجی " آچیدان گؤرنلره یؤنه لیکدیر. آیریجا گادامئر، ائییتیمی کندی اؤزئله (یا دا قوللکتیف) آماچلاریمیزا هیزمت ائدر بیر سیسته م اولاراق گؤردوغوموزده - بو آماچلار ایستر یگی ایسترسه کؤتو اولسون - ایشین اساسینی قاچیردیغیمیزی سؤیله ر. عینی باخیش آچیسییلا، ائییتیمین بیزی قوللاندیغینی سؤیله مک داها دوغرو اولور. سونوچ اولاراق، ائییتیمی اولماسی گرَکن یؤرونگئدن چیخاردیغیمیزدا، ائییتیم بیزیم ائلیمیزدن قاچار.
گادامئر’ه گؤره، بیر اینسانی یا دا متنی " آنلاما " تومویله یوروما دایالیدیر. هر نه اولورسا اولسون " آنلاما " هئیدئگگئر’ین سؤیله دیغی کیمی " هرمنئوتیک دؤنگو " ایچینده گئرچکلشیر. بو، فورماله مانتیک طرفیندن ائلشدیریلن کیسیر بیر دؤنگو دئییلدیر. هرهانگی بیر آنلاما دورومو ایچین بیر اؤن کوشولدور؛ بو دؤنگو اورَتکندیر. بیر اوخوما متنیندن آنلام چیخارتماق ایچین هر زامان بوتوندن پارچایا گیدیلیر. " بوتون " دنیلن؛ متنین یازیلدیغی دیل، باغلی اولدوغو ائدبی آخیم، تاریخی دؤنم، یازارین یاشام کوشوللاری، وب. اولابیلیر. بو " بوتون " ، " پارچا " نین اوزئرینده اولدوغو زمیندیر. سؤزجوکلر، یازارین یاشامی نین بیر کسیتی، وب. ایسه پارچایی اولوشدورور. بیزه یاردیمجی اولان بیر باشقا بنزئر قونو دا، بیر جوملده موغلاک بیر سؤزجوغو آنلاماقلا ایلگیلیدیر. اگر سؤزجوغون آنلامی آچیق دئییلسه، آنلامی داها گئنیش بیر چئرچئوه ایچینده آرانیر. پارچانین (سؤزجوک) یئنی اؤیرنیلن آنلامی بوتونون (جومله) آنلامینی دستکلیئجک شکیلده دَییشیر. هئچ بیرشئی بو بوتون-پارچا چئوریمی نین دیشیندا قالماز؛ سؤزلوکلر بیله سؤزجوکلری دیگر سؤزجوکلرله باغداشدیران یاپیتلاردیر.
گادامئر، اورتا چاغدا اینجیل’ین آچیقلانماسینا قدر گیدن بو اسکی یوروملاما گلنگینی آلمیش و سادجه کوتسال متینلرین یوروملاماسییلا سینیرلی بوراخمامیشدیر. بو بوتوندن پارچایا گیدن تمله یاپی نین، هرشئیی –بو؛ ایستر بیر متین، ایستر بیر دوغاله اولای، ایستر بیر اینسان اولسون – آنلامایا یؤنه لیک اولدوغونو ساولاماقدادیر. اینسانلار آراسینداکی قارشیلیقلی آنلاما ایله اینجیله آچیقلامالاری گلنگی آراسیندا ان آزیندان بیر اورتاق نوکتا بولونماقدادیر. پوتانسییئله اولاراق وئریملی بیر یوروملاما دؤنگوسو اولوشدورماق ایچین کیشی متنه یا دا اینسانا بللی بیر جؤمئرتلیکله یاخلاشمالی و اونا کئچیجی بیر گئرچکلیک تانیمالیدیر. اگر متین یا دا اینسان یانلیش اولاراق بیلینییورسا چوخ فرقلی بیر آنلاما تورو دوغار؛ کیشی سؤیله نئن گئرچکلیغه اعتیبار ائتمز، بونون یئرینه، یانلیشلیغین ندنلرینه، " سؤیله یه نین " آماچلارینا، وب. اوداکلانیر؛ کئچیجی گئرچکلیک وارساییمی، یوروملاییجییی، اولایین کندیسیندن قونونون اؤزوندن اوزاقلاشدیریر. بو دورومدا متین یا دا اینسان آنلاما دؤنگوسونو اولوشدوراماز. بونون یئرینه، یازیلان یا دا سؤیله نئن شئی ایچین یورومجونون کندی یارقیسی و اؤنیارقیسی اولوشور.
گادامئر بو دورومون آنلامایی انگللدیغینی سؤیله مکتئدیر. بیر آراشدیرما نه قدر زور اولورسا اولسون، اگر کیشی گئرچکدن آنلاماق ایستییورسا اؤن یارقیلارینی بیر کنارا بوراخمالی، متنه یا دا اینسانا دوغرولوق یوکلمه لی و هئچ اولمازسا ان باشدا باشقالارینا قارشی آچیق اولمالیدیر. آنجاق بو، کیشی نین کندی یارقیلارینی یوخ ائتمه سی آنلامینا گلمز، عکسینه، گادامئر کیشی نین باشقا بیرشئیی یارقیلارکن طرفسیز اولماسی گرکدیگینی سؤیله مه یه چالیشماقدادیر. گئرچکدن ده گادامئر’ه گؤره " آنلاما " باشقا بیریسی طرفیندن تامامن بویوندوروک آلتینا آلینما، دئمک دئییلدیر. یوروملاما، کیشی نین کندی گؤروشلرینی ائلیندن گلدیغینجه قوللاناراق متنه یا دا اینسانا یؤنه لیک تاویرلاریندا آچیق اولماسییلا ساغلانیر.
کیشی هم دیگری نین ایدیعالارینا آچیق هم ده کندی یارقیلاری قونوسوندا سسسیز و اونوتکان دئییلسه، بو هاسساس و گوچ دنگئیی ناسیل ساغلاماسی گرَکیر ؟ گادامئر بو دورومو، یگی روح و کؤتو روح آراسینداکی بیر دییالوگلا بتیملر. بو دییالوگ بیر اویونا بنزئر. بوراداکی نورماتیف اوتوریته نین (ویون)، تک تک اویونجولار اوزئرینده اؤنجئلیغی واردیر. اویون نه قدر واهشی و نه قدر زورلو اولورسا اولسون، اویون دونیاسینا گیرَرکن اویونجولار کندی اؤزنه له ایلگیلرینی بوراخیپ اویونا اوداکلانیرلار. اویون، ایدارَیی ائلینه آلیر؛ اویونجولارین ائفئندیسی اولور. آما وارولوشو دا اویونجولار سایه سیندئدیر. گئرچکدهبو اویون، کندینه اؤزگو دینامیکلره صاحیب بیر بیلینچ ائتکینلیغی نین چکیجیلیگینه صاحیبتیر. اویونجولار بویوک بیر جیدییئتله کاتیلدیغیندا اویون سورَر. یالنیزجا اویونجو اولان بیری جیدی اولمایان بیریسی قارشیسیندا اوزون سوره توتوناماز و بؤیلجه اویونو دا اوینایامازلار.
سؤیله ندیگی کیمی اویون هم کندی اوزئرینده هم ده اویونجولار اوزئرینده بیر اوتوریتئیه صاحیبتیر. بیر پارادوکس کیمی گؤرونئبیلیر آما ائمین اولونوز کی، اویونجولار اویونو اویناماقدادیر. بازئن، بیری کندینی اویونا بوتونویله وئرمز؛ یانلیش بیر طرفتا اولمانینهاتالی وارساییمیدیر بو؛ بیرلیکته یوروملامانین کیییسیندا دولانان خیاللر بیریندن دیگرینه آدیم آدیم کئچئر... آما بیری اؤن-قاوراییشی یئنیدن سوردورمه لیدیر و بونو کسینلیکله یاپمالیدیر؛ بؤیلجه گئرچک ایدیعانین اؤزو ائش زامانلی اولاراق آچیلیرکن دیگری ایسه اؤنیارقیلاری نین ریسکینی یاشار.
گادامئر بو اویون اولایی نین اونتولوژیک آچیقلامایا بیر آناهتار اولوشدوردوغونو دوشونویور. یوروملاییجی دییالوگدا " هرمنئوتیک آنلاما " نسنسییله بیرلیکته وارولور. دیگر بیر دئییشل، یوروملاییجی بیلینجین یارقیلاری، نسنه نین یارقیلارییلا بئرابئر اویونا کاتیلینجا اورتاق بیر یاشام دیلی اورتایا چیکماقدادیر. بو سئمبولیک بولوشما آلانی هئگل’ین " تین " دییه بیلدیردیغی شئیدیر. بو " تین " کندیسینی " کولتور " یولویلا تانیر. داوید اینگرام بو سورَجی شؤیله تانیملییور:
گادامئر کولتورو، یوروملاییجی نین و گلنگین داها اوست دوزئیده بیر ائورنده بولوشتوکلاری سورَکلی بیر فوزیون اولاراق تانیملییور. بو فوزیون هم گلنگین مئساژینا اولاشمادا یورومجونون دارگؤروشلو یارقیلارینی انگللر، هم ده آناکرونیزملری اورتادان قالدیریر. ایکیلی بیر یادسیمانین سونوچلاری نین ایپتالینه ایلیشکین بیر هارَکئته باغلی اولاراق هم یوروملاییجی نین هم ده گلنگین دَییشدیریلمه سی سؤزقونوسودور.
هئگل’دن فرقلی اولاراق گادامئر، " تین " این کندینی بیلمه سی دئمک اولان موتلاک بیلگیگی بیر سون دوروم اولاراق وارسایماز. اونون دنئییم قاورامی هئگل’ینکیندن داها آچیق اوچلودور؛ داوام ائدن آشامالاردا کندینی گلیشدیرمز، بونون یئرینه کندینی یئنی دنئییملره داها آچیق بیر دوروما گتیریر. بو گادامئر ایچین ائییتیمین گئرچک آنلامیدیر. کولتور، هئچ بیتمئیئن بیر آچیقلیک سورَجی، گلجئغین سورَکلی بیر فوزیونودور. بو دا، ایدئاله اؤیرنمنین هئچ بیتمئیئجئغی بیر دییالوگلا گئرچکلشیر.
گادامئر " گئرچک و یؤنته م " آدلی کیتابی نین سونسؤزونده، " سورَکلی بیر دییالوگ هئچ بیر زامان بیر بیتیشه ایزین وئرمز؛ سون سؤزو سؤیله مه سی گرکدیگینی دوشونئن کیشی، ایلتیشیم بئجریسی ضاییف بیر هرمنئوتیستیکدیر " دییور. گئرچکدن ائییتیملی بیر هرمنئوتیستیک، کسینلیکله دوگماتیک اولمایان بیردیر و " دنئییم " این یالنیزجا دنئییمین کندیسینده اولدوغو دوشونجئسینه هر زامان آچیق بیر کیشیدیر. بؤیله بیر کیشی ائییتیمین دیگر اینسانلارلا اولان ایلیشکیدن کئچتیغینی بیلیر و کندیسینی بونا هر زامان آچیق توتار. ائییتیملی کیشی دییالوگا او قدر آچیخدیر کی، سادجه باشقا بیری نین اولماسی بیله اونون اؤنیارقیلارینی کیرار و باخیش آچیسینی گلیشدیریر.
گادامئر کولتور قاورامینی داها سوموتلاشدیرماق ایچین بونون، یورومجو و گلنک آراسیندا کئچن بیر دییالوگ اولدوغونو سؤیله ویور. اؤیرَتمن و اؤیرنجی کیمی بیرَیلرین هر دورومدا بیر تور آلیش-وئریش ایلیشکیسی ایچینده اولماسی گرکدیگینی سؤیله مییور. تاریخسله بیر قونویو پایلاشماق، کیشی نین، گلنگی بیری نین یا دا دیگری نین فیکری اولاراق آلگیلاماسی آنلامینا گلمئمکتئدیر. دیلده اولوشان بو گلنک؛ یاپیجی، گؤزدن کئچیریجی و قورویوجو دییالوگ، " کولتور " او اورتایا چیخارتماقدادیر. بو دا فلسفی هرمنئوتیگین نورماتیف بویوتونو اولوشدورور. باشقاسی حاققیندا دنئییم صاحیبی اولمانین ایلک چئشیدینی گادامئر " اینسان دوغاسی حاققیندا بیلگی " اولاراق تانیملییور. بو آشامادا کیشی چئورَسینده کی کیشیلرین بلیرگین داورانیشلارینی کئشفئدر و بونلاری باشقالارینا گئنه للر. داورانیشسال و بیلیشسله پسیکولوژیده کی سویوتلاما و تیپلمه پروژه لری بونا اؤرنک گؤستریله بیلیر. بونا یؤن وئرن وارساییم، داورانیشین یؤنلندیریله بیلیر اولماسیدیر. فلسفی هرمنئوتیک آچیسیندان باخیلیرسا بو دوروم سویوت دئونتولوژیک آنلام آچیسیندان یانلیش دئییلدیر. دیگر بیرچوخ ائییتیمجی ایله بیرلیکته گادامئر بؤیله بیر گئنه للمنین آهلاکی آچیدان یانلیش اولدوغونو سؤیله مک ایستییور. آنجاق ایستر آهلاکی اولاراق یانلیش اولسون ایستر آنلامایی انگللسین بو، سورگولانماسی گرَکن پئداگوژیک بیر دورومدور.
ایکینجی تیپ دنئییم ایسه ایستاتیستیکسله " اینسان دوغاسی بیلگیسی " قونوسوندا بیر ایلرلمه یه ایشارَت ائتمکدیر؛ ان آزیندان باشقاسی کندی باشینا بیر کیشی اولاراق آلگیلانیر. بو، کانتچی آلگیلامادا باشقا بیر شئی ایفاده ائتمکدن چوخ کندی ایچینده بیر آماچاولاراق گؤرولور. آنجاق بو، دیگر کیشی نین ساوینا مئسافئلی دورماقدیر، چونکو بیری دیگری نین کندی وارولوشونون درینلیکلرینی زاتئن بیلدیغینی دوشونور. بو آشاغی یوکاری یوروملاما هئدئفی اولان بیری نین دیگری نین نییئتلرینی آنلامایا چالیشتیغی بیر دوروم اولاراق، تاریخی و بییوگرافیک یازیلاردا یاپیلماقدادیر.
هرمنئوتیک قاوراییشین ان اوست بیچیمی، اینسان دوغاسی نین ایستاتیستیکسله بیلگیسی نین آشیری نسنه للشدیریلمه سیندن و ائمپاتیک یا دا تاریخی بیلینجین آشیری اؤزنه للشدیریلمه سیندن قاچینیر. گادامئر بو دییالوقو و اونون " آچیقلیک یاپیسی " نی، پلاتون’ون دییالکتیغی و اونون تانیملامیش اولدوغو گئرچگین اوتانتیک و اوتانتیک اولمایان آچیقلانیشی آراسینداکی آییریم اوزئرینه اولوشدورموشدور. بونلاردان ایکینجیسی قونویا عاید صمیمی سورولار سورما یولویلا یاپیلیر؛ کیشیلر بیربیرلرینی آلداتما پئشینده دئییلدیر (دییالکتیکصنعتینی قوللانان بیریسی، بویوک اولاسیلیکلا، بو آلیشوئریشی سئیرَدنلرین گؤزونده داها کؤتو بیر دوروما دوشر). هرمنئوتیک دؤنگو، گلنگین جانلی بیر گؤرونومودور. یؤنه لینئن قونو و کیشی اوزئرینه ایلک بیلگی و اؤنیارقیلارلا، بو بیلگی و اؤنیارقیلارین کندیلریندن باشقا بیر شئیه دؤنوشتوکلری دوروم آراسینداکی آلیشوئریش بیر دییالوگ اولاراق تانیملانابیلیر.
قارشیلیقلی قونوشان کیشیلردن بکله نن شئی، آچیقلیک داورانیشیدیر. بو، سوکراتئس’ین " اؤیرنیلن جاهیللیک " قاورامینا بنزتیله بیلیر. بو شکیلده بیر دییالوگ ایله هم کندی نین هم ده قارشیداکی نین سینیرلیلیکلاری و عکسیکلیکلری بلیرلنئبیلیر. سورولارسوراراق قارشیداکی نین، بیلمئدیغی بیلینیر؛ کی بو کوشقونون ان اولومسوز بویوتودور. تام بو نوکتا کیشی نین و قارشیسینداکی نین قارشیلیقلی اولاراق بیربیرلرینی تانیمایا باشلادیغی نوکتادیر.
بیر دییالوگدا اورتاق بیر آنلاشما نوکتاسینا وارماق، بیرَیلرین تام بیر آنلاشمایا حاضیر اولدوکلارینی گؤستریر. اورتاق بیر دیله و یارقی’یا قارشیلیقلی اولاراق فیکیرلرین آچیقلانماسییلا واریلیر.
اورتاق بیر دیلین بلیرمه سی " لوقوس "دان باشقا بیر شئی دئییلدیر؛ نه منیمدیر نه ده سنین، اؤزنه له دوشونجئلرین اوزاغیندادیر؛ حتی تارتیشمادا لیدر اولان کیشی دایما جاهیله قالان طرفتیر.
اورتاق بیر دیلله واریلان بؤیله بیر دییالوگ سادجه بیزیم دئییل، دیگر طرفین دا اوستئسیندن گلن داها اوست بیر ائورنسللیک اولوشدورور. بو بیتمئیئن اوستئسیندن گلمه بیر کولتور سورَجیدیر؛ بورادا اوتونوم اؤزنه لرین یاپتیغی بیر شئی یوکتور، داها چوخ اونلارلا بیرلیکته اولان بیر شئی واردیر. کندیمیزی دییالوقون ایچینده بولوروز و اورادا راستگله سوروکلنیریز.
یا آنلاریز یا دا آنلایاماییز. قارشیلیقلی قونوشمانین کندینه اؤزگو بیر روحو واردیر و بو دیله کندی دوغروسونو ایچینده تاشیر؛ وارولان شئیین چیکماسینا ندن اولور.
بیر باخیما بیزی ائتکیلیئن شئیدیر کولتور... گادامئر’ین فلسفی هرمنئتویغینی سیکی قوراللار کویان بیر سیسته م اولاراق تانیملاماق دوغرو اولماز؛ بیرَیلرین باغلی قالماسی اویقون اولابیلجک بیر داورانیش بوتونو اولاراق گؤرولمئمه لیدیر (بو، هابئرماس’ین ایلتیشیمسله ائتیک و گادامئر’ین فلسفی هرمنئوتیگی آراسینداکی آهنکلی بیر فرقدیر). بونو، هئگل’دئکیندن فرقلی بیر ائرَکسله بیر یاپی اولاراق آدلاندیرماق داها دوغرو اولاجاقدیر. آنجاق بونون هئچ بیر قارانتیسی و راسیونه له آچیقلاماسی یوکتور. اوستئلیک گادامئر قارانتیسیزلیک دورومونو اولوملو بیر تهلوکه اولاراق گؤرمکتئدیر. چونکو بو تهلوکه پراتیک آکلی مارژیناللشدیرمکته و سونوچ اولاراق " کولتور " اولاسیلیغینی یانی تکنولوژیگی تئهدیت ائتمکتئدیر. گئرچکدن ده گادامئر هرمنئوتیگین تمله گؤرهوینی تکنولوژی نین نسنه له دونیاسینی بیزیم وارولوشوموزون تمله نیتئلیکلرییله باغداشدیرمایا چالیشماق اولاراق آچیقلاماقدادیر. هئیدئگگئر’ی تآخیمن گادامئر، مودرن تکنولوژیگی ان بویوک تهلوکه اولاراق گؤرویور.
بیلیمسله بیلگی نین رَتوریغی و آکتاریمی فورم آچیسیندان تک یؤنلودور؛ هر ایکیسی ده هرمنئوتیک دنگلنمه یه گرَک دویار و بو دا دییالوگ یولویلا اولور. پراتیک و پولیتیک آکیله دا بو دییالوگ یولویلا گئرچکلشدیریلیپ یاییلابیلیر. بانا گؤره فعلسئفه نین ان اؤنملی گؤرهوی آکلین بو یؤنونو دوغرولماق و بیلیم اوزئرینه قورولو اولان تکنولوژی نین اوتوریتئسینه قارشی پراتیک و پولیتیک آکلی ساوونماقدیر. بو واتانداشین ان کوتسال گؤرهوی اولان کارار وئرمه حاققینی قورور.
گئرچک و یؤنته م آدلی چالیشماسیندا گادامئر، بیر صنعتچی نین اسرینی اورتایا کویماق ایچین بیر ایمگئیی اؤرنک آلدیغی " تئجهنه " دن هرمنئوتیک قاورامایی آییرماقدا زورلانییور. تکنولوژیک دوشونجئده اؤرنک آلینان ایمگه – اؤز – گیزلیدیر؛ و آنلاشیلمایا دیرنیر. گوچلو بیر یؤنته مه صاحیب اولماق، یاشامین هر آلانیندا ائتکیلیدیر. کاموویو تکنیک مانیپولاسیونا ائغیلیملیدیر. گادامئر آسیله سورونون اویقارلیغیمیزلا قارشی قارشییا گلمک اولدوغونو سؤیله مکتئدیر.
بو تهلوکه یی گؤسترمک ایچین گادامئر اولدوکچا باسیت بیر آکیله دنئیی یاپار: ایدئاله بیر تکنیکبیلیمجی وئیا فئنبیلیمجی خیاله ائدین – بو بیر تور سوسیاله تئوریک پلاجیان شئیتانی اولسون. – بؤیله بیر یاراتیک سوسیاله موهندیسلیک تکنیکلرینی قوللاناراق قاپساملی بیر توپلوم قورامی اولوشدورماقدادیر. فقط بو فئن بیلیمجی نین اونا آچیق اولان تکنیک اولاسیلیکلار آراسیندا ان آکیلجی سئچنکلری سئچئجئغیندن ائمین اولاماییز. چونکو آریستوتئلس’ین پلاتون’و ائلشدیریسینده اولدوغو کیمی پهرونوسیس (پراتیک آکلین گئرچکلشتیغی دوزلم) گئرچکدن ایشه یارایاجاق بیر تئجهنه دئییلدیر. نه اؤیرَتیله بیلیر نه اؤیرنیله بیلیر، نه ده پروگراملانابیلیر. فقط بو، بیر تور بیلمه دیر؛ سادجه سوموت دوروملارلا ایلگیلنیر، ساییلارین اینسان یاشامی ایچین نه دئمک اولدوغونو بلیرلر.
بو " بلیرله ییش " بیرَی یارقیسی نین سربست یانینی گؤستریر – هرمنئوتیک آنلاما دؤنگوسونو قوللاناراق سوسیاله یاشامدا ائورنسله و یئرَله اولانی سوموتلاشدیریپ آرابولوجولوک یاپما یئتئنگی – بو کاتیلیمجی دئموکراسی نین ده صاحیب اولدوغو بیر دَیَردیر. بوراداپروبلم کاموویو فیکرینده اولدوغو کیمی ، یارقی آلانی نین، کامو یاشامی نین سوسیاله اوزمانلار طرفیندن پلانلانیرکن دارالماسیدیر. بو اوزمانلار گیتگیده داها فازلا، وارولانی سوموتلاشدیرمایا و سیرادانلاشدیرمایا چالیشماقدادیرلار. سؤزگلیمی اورتالاما واتانداشینسییاسئته کاتیلیمی گیتتیکچه داها آز آنلاملی بیر دوروما گلن سئچیملرده اوی وئرمکله سینیرلاندیریلماقدادیر. بیرَیلر آنکئتلر ایچین بیرَر داتا اولماقدان ایلری گیدئمئمکتئدیر.
توم بونلار اولدوکچا دیسوتوپیا گؤروله بیلیر، آنجاق گادامئر " کولتور " اون واتانداشلارین دییالوگسال زئنگینلشمه لری ایله آیاختا دوران وئیا ییکیلان " عاصیله " دئموکراتیک اؤرگوتلری گلیشدیربیلدیغی اولاسیلیغینی دا گؤزؤنونده توتماقدادیر. آنجاق بونلاری ناسیل آنلامامیز گرکدیگی قونوسوندا پئک بیر شئی سؤیله مئمکتئدیر. بلکی یورتتاشلیک ائییتیمی یالانیندان وازکئچیله بیلیر؛ دئموکراسی ایچین ائییتیم دئییله آنجاق هم دئموکراسی هم ده ائییتیمین کندی یاراری ایچین دئموکراسی نین ان یگی اولدوغو شئیلردن بیری اولاراق گئرچک ائییتیمین یاپیلماسینا اولاناک تانینماسی گرَکیر.
