24 Mayıs 2011 Salı

تپکيلر تاريخي


  ييلماز اؤزآکپينار 
تپکيلر تاريخي*
              
  تربييه، اينسان اولمانين شرطيدير. تملده بيولوژيک بير وارليق اولان اينسان، «اينسانليقدان» آنلاديغيميز آنلامدا «اينسان» اولما وصفيني، تربييه ايله قازانير. تربييه نين قازانديردیغي روحي نيته ليکلر (کیفیتلر)، شوبهه سيز، اينسانين بيولوژيک ياپيسي ايمکان وئرديگي اوچون گليشر. بونونلا بيرليکده، بيولوژيک ياپي، او روحي نيته ليکلري اصلا کنديليگيندن اورتايا چيخارماز. فردين کاراکتئري، اينسانا اؤزگو بيولوژيک ياپي نين بليرله ديگي بير «طبيعتله» سينيرلي دئييل. اويسا، هانسي تور اولورسا اولسون، حئيوانلار، بيولوژيک ياپيلاريندان دوغان بير طبيعتي سرگيلر. اونلاردا بللي بير تورون بيرئيلري آراسيندا مزاج فرقلري اولدوغو دوغرودور. آنجاق او فرقلي مزاجلار، يئنه بيولوژيک زمينده اولوشار. اينساندا ايسه، مزاج فرقليليکلري نين اؤته سينده کاراکتئر فرقليليکلري واردير. کاراکتئر، بيولوژي نين دئييل، تربييه نين اورونودور. چونکو کاراکتئر اخلاقي زمينده تشککول ائدر. اخلاقي نيته ليکلر ايستر احتياطلارلا بيلينجسيزجه، ايسترسه بيلينجلي قرارلارلا ايرادي اولاراق تشککول ائتسين، پرينسيپ اعتيباري ايله، بيولوژيک ياپي نين قاچينيلماز سونوجو دئييلدير. اخلاقي فعللر، دايما ايمکانلار آراسيندان بير سئچيم ايچه رر. اخلاقي فعللر، اورتايا چيخديغي شرطلرده نه قدر طبيعي گؤرونورسه گؤرونسون، او فعلين ياپيلما آنيندا، اونون آلتئرناتيوي اولان باشقا بير فعلين، يا دا باشقا فعللرين ياپيلما ايمکاني ايچيندن سئچيلميشدير. اخلاقي فعل، صاف بيولوژيک بير سورجين سونوجو اولان داورانيشلار کيمي، قاچينيلماز اولاراق اورتايا چيخماز.  
            بيولوژي نين ايمکان وئرديگي بيلينجينده اولدوغونون بيلينجينده اولما يئتيسي، اينساني، ديش شرطلره گؤره بيولوژيک ياپي نين سؤوق ائتديگي بير جانلي اولماقدان چيخارار، فعللريني قرارلاشديران بير جانلي ياپار. فعللريني قرارلاشديرما ايمکاني، ايلک باخيشدا قئيدسيز-شرطسيز بير آوانتاژ کيمي گؤرونر. گئرچکدن، شرطلر موساعيد اولورسا، بو ايمکان، بؤيوک بير گليشمه يه يول آچار. آنجاق عئيني ايمکان، اينسان حياتي اوچون چوخ اؤنملي بير مسئله ني برابرينده گتيرر: اينسان بليرسيزليک ايچينده دير.  زورونلولوق اولماماسي، سئچه نَکلرين بولونماسي، يا دا يئني بير سئچه نَک فعل تاسارلاما ايمکاني نين اولماسي، فعلين ياپيليشيندان اؤنجه، اينسان ذهنينده بير بليرسيزليک دوغورار. بو روحي بليرسيزليگين توپلومسال سونوجو دا واردير. بيرئيلرين روحي بليرسيزليگي چؤزوملنمه ديکجه بو دورومداکي بيرئيلرين بير-بيري ايله تماسسي، توپلومسال ايستيقرارسيزليغا يول آچار. بو دوروم اوزون سوره داوام ائدرسه، بيرئيلرده تينسل دنگه سيزليک مئيدانا گلر؛ توپلومسال ايليشکيلر چؤکر و توپلوم داغيلار. ايشته گئدريلمه ديگي تقديرده بيرئيلرده و توپلومدا اولومسوز سونوجلار دوغوران بليرسيزليک دورومو، تربييه قورومونون اينسان حياتي اوچون اؤنميني، گؤرمزدن گلينمه يه جک بيچيمده اؤن پلانا چيخارار.  
            آنتروپولوژيک اينجله مه لر، بليرلي اساسلارا دايانان بير تربييه قورومونون اولماديغي هئچ بير اينسان توپلولوغونو تثبيت ائتمه ميشدير. سورَکليليک گؤسترن هر توپلولوغون داياندیغي موعاميله اساسلاري واردير. بو سايه ده بيرئيلر، هانسي دوروملاردا نئجه داوراناجاغيني بيلر. بللي بير دورومدا نئجه داوراناجاغينا داير طرفلرين قارشيليقلي بکلنتيلري واردير. بکلنتيلرين وارليغي و اونلارين چوغو زامان گئرچکلشمه سي، توپلوم ايليشکيلرينه ايستيقرار قازانديرار و توپلومدا بير گووَن اورتامي دوغورار. بو اورتامدا، دوروما اويغون بکلنتيلري و داورانيش طرزلريني منيمسه يه رک يئتيشن چوجوقلار، بيولوژيک بير جانلي اولمانين اؤته سينده توپلومسال بيرئي اولور. بو سورج، توپلومون تربييه قورومودور. تربييه، هم توپلومسال ايليشکيلرين تَمَلي، هم ده او ايليشکيلرين نسيلدن نسيله اينتيقال يولويلا، توپلومون داوام ائتمه سي نين تاميناتيدير.  
            بورادا عآغلا گلن سورو، بکلنتيلرين و داورانيشلارين طرزلري نين نئجه اورتايا چيخديغيدير. اينسانين بيولوژيک احتيياجلاري، طبيعت قارشيسينداکي قونومو و توپلومسال دورومو، اونو داورانيش ائتمه يه زورلار. مسئله لرين چؤزومو، تضمين ائديجي سونوجلار مئيدانا گتيرن داورانيشلارلا اولار. آنجاق بو نؤقطه ده اينسان حياتينا، باشقا هئچ بير جانلي تورونده بولونمايان بير ذهني نيته ليک قاريشار. اينساندا، تمثيل و تصوور يئتيسي واردير. اينسان، بليرلي فيزيکسل شرطلرده بليرلي تپکيلر ياپاراق حياتيني سوردورَن حئيوان تورلريندن فرقلي اولاراق، اولايلاري ذهنينده تمثیل ائدر و اولايلارين سببينه، ائتکيلرينه، گله جکده کي ايليشکيلرينه ايليشکين تصوورده بولونار. اينسان داورانيشلاري نين ژئنئتيک اولاراق پروقراملانميش عيارلي تپکيلر اولماماسي، اينساني، اويغون فعلي قرارلاشديرما زوروندا بوراخار. يوخاريدا آچيقلانديغي کيمي، بو، بير بليرسيزليک دورومودور. اينسان بليرسيزليگي سئمبوليک تمثیل و تصوور پلانيندا دوشونجه يولويلا گئدرمه و بونا گؤره گرکلي گؤردويو داورانيشي قرارلاشديرما احتيياجيندادير. بير بليرسيزليک دوروموندا، اينسان، هانسي اساسا گؤره آلتئرناتيو داورانيش طرزلريندن بيريني سئچه جک، يا دا يئني بير داورانيش طرزيني اولوشدوراجاقدير. حيات دورمور، آخيب گئدير. يعني حياتدا يالنيز اويغون داورانيشلارين زامانيندا ياپيلماسي مسئله سي واردير. حيات، داورانيشلارين راست گله سئچيمي ايله يورومه يه جگي کيمي، ترددودلرله ده يورومز.  
            اينسان بو دورومدان قورتولماق اوچون قاچينيلماز بيچيمده دَيَر اولوشدورار. سئمبوليک تمثیل و تصوور يئتيسي نين اورتايا چيخارديغي ايمکانلاردان «دَيَرلي» بولدوغو فعلي، کندي دَيَر اؤلچوسونه گؤره تاسارلار و اولوشدورار. اينسان بيولوژيک اويوم تمه لي اوزَرينده دَيَر اينشا ائدن بير جانليدير. اونون چئشيدلي دوروملاردا نئجه بير فعل ياپيلاجاغيني بليرله ين دَيَرلري، بير دَيَرلر سيستئمي مئيدانا گتيرر.  
            دَيَرلر سيستئمي، حيسسن آهنگلي و منطيقن چليشکيسيز اولماق اوچون بليرلشديريجي بير قايناغا دايانماليدير. بو قايناق ندير؟ بيليم، فلسفه، ادبييات و حيات تجروبه لري داخيل، اينسان عاغلينين و دئنه یيمي نين اورونو (ürün- محصول) اولان بوتون بيلگيلر، بليرسيزليک ايچه رَر. بورادا ديقت ائديلمه سي گرکن نؤقطه، بليرسيزليگين، بيلگيلرين ميقدار اعتيباري ايله يئترسيزليگيندن ايره لي گلمه ديگيدير. بيلگيلرين بليرسيزليک دوغوران يئترسيزليگي، اونلارين نيته ليگيندن ايره لي گلير. بيرينجي اولاراق، اينسان عاغلينين و دئنه یيملري نين اورونو اولان بيلگيلر، کسين دئييل، وارساييمسالدير. وارساييملاري تدقيق ائده جک گؤزلم وئريلري توکه تيلمه يه جگي اوچون، وارساييمسال اولما، گؤزلملره دايانان و يئني گؤزلملرله تدقيق ائديلمه دوروموندا اولان بيلگيلرين دَييشديريله مز اؤزلليگيدير. ايکينجي اولاراق اينسانين ياشاديغي حياتي اولوشدوران فعللرين سئچيمي، دوغرودان بيلمه ايله ايلگيلي دئييل، دَيَرلنديرمه ايله ايلگيليدير. اولقو بيلگيلري، هانسي شرطده، يا دا نه ياپينجا نه اولدوغونو گؤسترر، آنجاق مومکون آلتئرناتيو فعللرين وار اولدوغو بير دورومدا، هانسي فعلي سئچمه نين داها «دَيَرلي» اولدوغونو بيلديرمز. چونکو «دير» اولقو پلانيندا نَسنَل اولاراق، يعني اينسانين دوشونجه و دويغولاريندان باغيمسيز اولاراق بولونماز. «دَيَر» مومکون فعللره، نسنل اولاراق، يعني فعلي قرارلاشديراجاق و ياپاجاق اؤزنه طرفيندن يوکله نر. بللي بير فعل، دوغوراجاغي سونوجلا بيرليکده، دَيَرلي بولونارسا، ياپيلار، دَيَرلي بولونمازسا ياپيلماز. دَيَر وئرمه اينسانين ديشيندا وار اولان بير اولقو دئييل، ديشدا وار اولان جيسم و اولايلاري و فعل حاليندا ديشلاشاجاق تصوورلري، اينسان ذهني نين ترجیح ائتمه سيدير. ترجیح، ماهييتي گرگي، زورونلو اولاراق اورتايا چيخماز؛ ترجیح ائديلن فعل ياپيلارکن زورونلولوق دويولماز. ترجیح ياپان، سئچديگي فعلدن باشقا بير فعلي ده ياپماغي ترجیح ائده بيله جککن، او فعلي سئچديگيني حيسس ائدر. بو نيته ليگي ايله ترجیح، دوغا سورَچلري ايله دئیيل، دوغادان باغيمسيزلاشان سئمبوليک ذهني سورچلرله ياپيلار. سئمبوليک سورچلره ايمکان وئرن بيولوژيک بير دوغال دوزَنَک (مئکانیزم) و اونون نؤروفيزولوژيک سورَجلري وار اولماقلا بيرليکده، بو دوزَنَک و سورَجلر، سئمبوليک ذهن سورجلري نين جريان ائده بيلمه سي نين سادجه تمه ليدير. يعني دوغال دوزَنَک و نؤروفيزيولوژيک سورَجلر، سئمبوليک سورَجلري داشييار، آنجاق سئمبوليک سورَجلرين ايچه ريگيني بليرله مز. بؤيله جه، سئمبوليک سورَجلر کندي باشينا بير سئمبوليک ياپي اولوشدورار. اينانجلار، بيلگيلر، دَيَرلر، دویغولار او ياپييا داخيلدير و بلکه ده اينسانين شخصييتي دئييلن اؤزلليک و بوتونلوک، بنزتمه ني سوردوره جک اولورساق، او ياپي نين معماري اوسلوبودور. اينسان کندي ديشينداکي دوغا اولقولارينا و دوغانين بير پارچاسي اولان کندي بيولوژيسي نين اولقولارينا ايليشکين بيلگيلردن، حياتين يؤنه تيمي اوچون شاشماز پرينسيپلر چيخاراماز. چونکو حيات، ترجيح ائديلن فعللردن اولوشار؛ ترجیحين دايانديغي اؤلچوت، اولقولارين نه اولدوغونا ايليشکين بيلگيلر دئييل، هانسي فعلين ترجیح ائديله جگيني بليرله يَن دَيَر سيستئميدير. هر تورلو بيلگي، اينسان ذهنينه، دَيَرلنديرمک اوزره ملزمه لر، يعني ايمکان و واسيطه لر سونار؛ نه اولدوغونو، نئجه اولدوغونو گؤسترر؛ شرطلري و سونوجلاري گؤز اؤنونه سرَر. اينسان فعللريني قرارلاشديرارکن بو بيلگيلري گؤز اؤنونه آلار. آنجاق فعلين سئچيمي، او بيلگيلرين دوغرودان سونوجو دئييلدير. سئچيم بللي فعل و بللي سونوج بيرله شيملريندن اولوشان سئچه نَکلردن هانسي نين اينسانين گؤز اؤنونده، ترجیحه دَيَر اولدوغونا گؤره ياپيلار. بو نؤقطه ده، نسنل اولقو بيلگيلري پلانيندان، اؤزنل دَيَرلر سيستئمي پلانينا کئچيلميشدير. دَيَرلر سيستئمي، بليرسيزليک دوروملاريندا، سئچه بيلمه مه و چليشکيلي فعللر سئچمه اوزوندن ايچينه دوشوله جک اينطيباقسيزليق دورومونو اؤنله مک اوچون تشککول ائدر. دَيَرلر سيستئمي، شوبهه و ترددودلري اورتادان قالديرماغا، حياتين آخيشي ايچينده اينتيباغي ساغلاماغا، روحن تضمين ائديجي گووَن وئرن بير حيات ياشاماغا يارار. بؤيله جه دَيَرلر سيستئمي نين تشککولو، سئمبوليک ذهني پلاندا جريان ائتمکله بيرليکده، بيولوژيک بير اؤنم داشييار. حياتي اويوملو بير بيچيمده ياشاماق و سئوديرمک اوچون بليرسيزليگين گئدريلمه سي شرطدير و بونون ياشامسال بير اؤنَمي واردير. دَيَرلر سيستئمي، ياپيلاجاق فعلي، هر دورومدا يئني باشدان زحمتلي بير دوشونمه سورجي ايله بليرله مه گرگيندن اينساني قورتارار. اينسان کنديسي اوچون نه يين دَيَرلي، نه يين دَيَرسيز اولدوغونون بيلينجينده اولار؛ دَيَرلي بولدوغو فعلي ياپار؛ دَيَرلي بولماديغي فعلي ياپماقدان چکينر. بو آچيقلامالاردان سونرا سوردوغوموز سورويا تکرار دؤنوروک: اينسان حياتيندا بو قدر حياتي رول اوينايان دَيَرلر سيستئمي نين قايناغي ندير؟ اگر صاف اولاراق عاغيل و دئنه یيم، دوغوردوغو بيلگيلرين ماهييتي ايجابي، اينسان حياتيني بليرسيزليکدن، شوبهه و ترددوددن قورتارميرسا، اينسان باشقا بير قايناغا باغلاناراق، کنديسيني بليرسيزليکدن قورتاراجاق دَيَرلر سيستئميني اينشا ائتمک احتيياجيني دويار. بو قايناق بير اينانج يا دا ايماندير. اينانج يا دا ايمان قاوراميني، بو باغلامدا، يالنيزجا سماوي دينلرله بير توتماماق گره کير. چونکو بير سماوي دينه اينانمايان بير چوخ اينسان دا يوخاريدا آچيقلانان بيولوژيک، روحي و توپلومسال زورلانمالار سونوجو دويدوغو احتيياجلا، بير اينانجا گؤره دَيَرلر سيستئميني اولوشدورما و بؤيله جه فعللريني، شوبهه و ترددودلر ايچينده چابالامادان قرارلاشديرما و ياپما يولونا گئدر. اينسانين اساسي هپ عئينيدير. اگر کَسين بيلگي نين عاغيل و دئنه یيمله الده ائديلمه يه جگي بير قونومدا، فعللرين سئچيميني بير دَيَرلر سيستئمينه گؤره ياپماق، دَيَرلر سيستئميني ايسه، بير اينانج قايناغينا باغلاماق گره کيرسه، بونو هر اينسان ياپاجاقدير. بير فرق اولاجاقسا، آنجاق دَيَرلر سيستئمينده و اينانج قايناغيندا اولاجاقدير. بعضي اينسانلارين دَيَرلر سيستئمينه و اينانج قايناغينا احتيياج دويماسي و بعضي اينسانلارين احتيياج دويماماسي سؤز قونوسو دئييلدير. اينسان بيولوژيسي و اونون يول آچديغي اينسان پسيکولوژيسي، بللي بير توره منسوب جانليلار اولاراق بوتون اينسانلاري، ايچه ريگينده فرقلر اولسا بيله، بير تمل سورَج اولاراق اينانج و ايمانا احتيياج دويما اساسيندا بيرلشديرَر. دئمک اولور کي، اينانج و ايمان اينسان حياتيندا بيولوژي نين دوغوردوغو پسيکولوژيک بير احتيياجدير. بو نؤقطه گؤز اؤنونده توتولارسا، اينانج و ايمانين اينسان حياتي نين اينطيباقلي بير بيچيمده يورودوله بيلمه سي آچيسيندان اوسسال بير نيته ليک داشيديغي آسانجا گؤروله بيلر. اينسان بيلينجينده اولسون، يا دا اولماسين، يا کندي بليرسيز وارليغيني آشان بير «حقيقت»ه اينانار، يا دا آنلام وئره مه ديگي بير دونيادا کندي وارليغيني آشما چاباسي ايچينده حياتيني آنلامسيز بيچيمده توکه تير. ايشته بيولوژي نين ماددي دئييلن سورجلري اوزَرينده بير سئمبوليک دونيا قورما يئتيسينه صاحيب اولان اينسان، يا بير سماوي دينه، يا اينسان اوسونون اورونو بير دينه يا دا دين مؤوقئعيينه قويولان بير ايدئولوژييه ايمان ائدر. بونلاردان هئچ بيري اولمازسا، سئمبوليک تصوور دونياسينداکي بوشلوغو دولدورماق اوچون ايچگودوسَل حظلره تسليم اولور؛ کنديني آخماقجا بیر حياتا قاپديراراق اَيلنجه و بدنسل ذؤوقلرله روحي بليرسيزليگيني يوخ ائتمک، سئمبوليک دونياداکي موبهم آختاريشيندان دوغان گووَنسيزليگي گئدرمک ايستر. معنوي بوشلوغو و حياتين آنلامسيزليغيني اونوتدورماغا ايچگودوسل حظلرين يئترلي اولماديغي نؤقطه ده، اويوشدوروجودان مدد اومارلار. بوتون حياتي، بيردَيَرلر سيستئمي اطرافيندا دوزنله ين و هر شئيي يئرلي يئرينه اوتورداراق حياتا آنلام وئرن بير اينانجين يوخلوغو، روحي بوشلوق دوغورموشدور. ياشاماغي آنلامسيزلاشديران و حياتي دؤزولمز بير يوک حالينا گتيرن بو روحي بوشلوق، فرقينده اولما ملکه سي اويوشدورولاراق يوخ ائديلمک ايسته نر. فقط ايچينده کي بوشلوغا و اويوشدوروجونون سفيللشديرمه سينه رغمن روح، يئنه ده روحدور: نه اولدوغونو بيلمه ديگي، فقط يوخسون اولمانين ايضطيرابيني چکديگي بير اوجاليغي آختارار. بيلينج، بونون بيلينجينده اولماسا بيله، روح، بيلينجينده دير.  
ترتیب ائتدی: گونتای گنجالپ
* تورک یوردو درگیسی سایی 134

دوشونجه حياتيميزدا الشديرل ايشبيرليگي


  ييلماز اؤزآکپينار 
   
دوشونجه حياتيميزدا الشديرل ايشبيرليگي*
   
          بيليملرين دوشونجه آلتلري اولان قاوراملار، گؤزله نن اولايلار اوزرينده کي  سويوتلاييجي (مجرد) موحاکيمه نين اورونودور.  قاوراملار اولايلارين اورتايا چيخيشي و بيره بير باغلانتيسيني قاورادير. راضي ائديجي آچيقلاما ساغلايان بير قاوراما اولاشديقدان سونرا، يئني بير اولايلا قارشيلاشينجا اونو دا عئيني قاوراملا آچيقلاماغا، قاوراماغا چاليشيريق. چونکو او قاورام، داها اؤنجه گؤزلنميش (موشاهیده ائدیلمیش) اولايلارا بير دوزن گتيرميشدير. بو دوزن ايچينه يئرلشديره رَک، او يئني اولايي دا آنلاشيلير حالا گتيرمک ايستر. اولايلارين گؤرونوشونو و اورتايا چيخيش سيراسيني دوغرودان دوغرويا تصوير و تثبيت ائده بيله ريک. فقط اولايلارين اورتايا چيخيش سببيني و اولايلاري بير-بيرينه باغلايان باغي، قاوراملار اولمادان آنلايا بيلمه ريک. چونکو اولايلارين تصويريندن آيري اولاراق، اونلارين آچيقلانماسي، اولايلارين کندينده دئييل، ذهنده دير. آچيقلاما، اولايلارين اورتايا چيخيش شرطلريني و آرالارينداکي ايليشکيني بير موحاکيمه يه گؤره تاسارلايان ذهنده قورولار. اولايلار ذهنين ديشيندا؛ آچيقلاييجي فيکير ايسه، ذهنده دير. گؤزلم وئريسي اولاراق دويو (حیسس) کاناللاريندان گلن اولايلاري آنلاشيلير حالا گتيرن، ذهنده اينشا ائديلن قاوراملاردير. بيليمسل قاوراملار، بير چوخ معنالارا گلن و او اوزدن فرقينه واريلمادان چليشکيلي دوشونجه لره يول آچان آنلاشيلماز فيکيرلر دئييلدير. مونفريد اولايلارين سوموت (مشخص) دَييشکنليکلريندن سويوتلانان ايليشکيلر دئمک اولان قاوراملار، دَييشکن اولايلاري ثابيت ايليشکيلرله آچيقلار.
          فيزيولوژي نين مئتودولوژيک اساسلاريني 19-جو عصرين اورتالاريندا دوزَنه قويان       Claude Bernard-ین ایفاده سی ایله «قانونلارين ائتکيلري، او ائتکيلري اورتايا چيخاران شرطلره گؤره دَييشر، فقط قانونلار دَييشمز» موحاکيمه ياپيسي بليرگين سويوت قاوراملارا موراجيعت ائتمه دن، موبهم فيکيرلرله دوشونولدويو زامان، تئوريک پلاندا توتارلي اولماق مومکون اولماديغي کيمي، اويقولامايا رهبرليک ائده جک آچيق- سئچيک سونوجلار چيخارماق دا مومکون اولماز.  
  کسين قاورامسال ياپيسي اولان فيکيرلرين الشديرَل (تنقیدی) زمينده آراشديريلماسي، دوشونجه ني ايره لیله در. آراشديرما ايشله ملري، دوشونجه نين يا دستکلنمه سي، يا دا يانليشلانماسي ايله سونوجلانار. يانليشلانان بير فيکير، اولايلاري چليشکيسيزجه قاپسايا بيله جک باشقا بير آچيقلاييجي فيکير آراييشيني باشلادار. بؤيله جه، کندي يانليشليق آلانيندان دوشونجه ني اوزاقلاشديرماق صورتييله، حقيقت آراييشينا خيدمت ائتميش اولور. بير فيکيرين تحقيق ايشله مي سونوجوندا دستکلنمه سي ايسه، او فيکيرين ايچه رديگي منطقه  گؤره آرانان اولقولارين قانيت (مَدرَک) تشکيل ائتمه سيدير. بو دئمکدير کي، بير فيکير صيرف دويغوسال بيچيمده و سئزگي يولويلا قبول ائديله بيلمز. چونکو دويغولار و سئزگيلر، بير شخصين آنجاق کندي ايچينده حيسس ائده بيله جگي روح حاللاريدير. آنجاق کي، بيليمسل چرچيوه ده فيکيرلرين دستکلنمه سي، هر کسين بيرليکده گؤزله يه بيله جگي قانيتلارا و هر کسين اورتاقلاشا قبول ائتديگي موحاکيمه اساسلارينا گؤره دير. بونونلا بيرليکده، تحقيق ايشله مي ايله دستکله نن بير فيکره باغلانماق، او فيکرين قارشيسيندا آرتيق الشديرل دوشونجه ني بوراخماق و او فيکري اينانج حالينا گتيرمک دئييلدير. چونکو باغلانيلان فيکير قاورانا بيلير تئوريک ياپيسي دولاييسييلا، گؤزلم آلانينا عآيد بير چوخ منطيقسل سونوجلار ايچه رر. کندي منطيقسل سونوجلاريني اولقولار آلانيندا آختارماق، قاورامسال فيکيرلرين وئريمليليگيدير. بؤيله بير نؤقطه ده، آرتيق او فيکرين کيمين فيکري اولدوغو بيرينجي درجه ده اؤنملي دئييلدير. چونکو تئوريک ياپيسيندا بليرلنميش قاوراملار ايچه رن بير آچيقلاييجي فيکرين منطيقسل سونوجلاريني، موحاکيمه قابيلييتي اولان هر کس چيخارا بيلر. چيخارديغي سونوجلاري، فيکرين اؤن گؤردويو بليرلي شرطلرده اولقولار آلانيندا آرايا بيلر. بؤيله جه، گئرچکدن بيليمسل بير فيکير اونو اورتايا قوياندان باشقا کيمسه لرين الينده و حتّی سونراکي نسيللرده يئني گؤزلملره يول آچاراق سورکلي تحقيق ائديله بيلر. بيليمسل فيکرين بو نيته ليگي، فيکير حياتيندا الشديرل ايشبيرليگي نين و نسيللر آراسيندا داوام ائدن بير دوشونجه گه له نه گي نين (عنعنه سی نین)  دوغماسينا قاتقيدا بولونار.  
  تئوريک تَمَلي اولان قاورامسال ياخلاشيملارين آزليغي دولاييسييلا، مملکتيميزده بير دوشونجه گه له نه گي قورولمور. بورادا ايشاره ائديلن گه له نَک، نه کئچميشه باغلانماق، نه ده کئچميشي تکرارلاماقدير. بونونلا بيرليکده بو گونون فيکيرلريني اورتايا چيخاران اورتام، کئچميشين بو گونله بيرلشديگي نؤقطه دير. چونکو چؤزوم بکله ين بير مسئله ايله ايلگيلي يئني بير فيکير، اؤنجه کي فيکيرلرين يئترسيزليگيندن قايناقلانار. بو دورومدان راحاتسيزليق دويولاراق گيريشيلن دوشونمه فعاليتلري سونوندا يئني بير فيکير اورتايا چيخار. بو دا گؤسترير کي،  بيليمسل دَيَر داشييام يئني بير فيکير، اوريژينالليق اولسون دئيه اورتايا آتيلماز، قارشيلاشيلان مسئله ني مؤوجود فيکيرلرله چؤزمه چابالاري نين سونوجسوز قالماسي اوزوندن، احتيياج حاصيل اولدوغو اوچون تاسارلانير (پلانلانیر). اؤيله ايسه، فيکير حياتي، هر کسين کندي کئيفينه، کيشيسل ذؤوقلرينه، دويغوسال اَييليملرينه، يا دا يئنيليک ماراغينا گؤره زامان-زامان اورتايا آتيلان فيکيرلردن اولوشان بير کوللئکسيون دئييلدير. بير اؤلکه نين فيکير حياتي، مسئله لري آنلاماق و چؤزمک اوچون اورتايا قويولان فيکيرلرين الشديرل زمينده تحليل و تحقيق ائديلمه سي ايله شکيلله نر. بؤيله بير اورتامدا، فيکيرلر بير-بيري ايله باغلانتييا گيتيريله رک، دَيَرلنديريلر. رقيب فيکيرلر لئهده علئيه ده قانيت تشکيل ائدن اولقولارين حاکيمليگينده قارشیلاشدیریلار. بو اساسلارا دايانان بير فيکير حياتي، بير مسئله ايله ايلگيلي فيکيرلري دَيَرلنديرمه و اله مه صورتييله ايکي سونوجدان بيريني دوغورار: يا راضي ائديجي آچيقلاما ياپان فيکير اورتاقلاشا قبول ائديلر، يا دا قانيتلار يئترلي بولونماديغي اوچون ايختيلاف حلل ائديلمز. ايکينجي دورومدا يئنه ده، ايختيلافين نه کيمي قانيتلارلا حلل ائديله بيله جگي خوصوصوندا اورتاق بير گؤروشه واريلار. يئني فيکير آختاريشي اونا گؤره ايستيقامت آلير. اؤنملي اولان نؤقطه ده بودور: سورغولامالار هئچ بير شرطده کسيلمز. سورغولاماق، وار اولان فيکير اوزرينده باشقا بير آچيدان دوشونمکدير. قرارا وارماق اوچون چوغو زامان يئني گؤزلملره موراجيعت ائتمک گره کير. يئني گؤزلملر، يئني موحاکيمه لر ياپديرار.  
          بو صورتله داها اينجه ليکلي قاوراييش ساغلايان فيکيرلره دوغرو بير گليشمه اولور. دوشونجه نين گه له نَکسلليگي دئديگيميز نيته ليک ده بودور. کؤهنه بير فيکيره عينادکارجاسينا باغلي اولاراق قالماق گه له نکچيليکدير. گه له نکچيليکدن فرقلي اولان گه له نکسلليک، کئچميشين بو گونه اوزانان سورَکليليگي ايچينده کي عکسيکليک نؤقطه سيندن حرکت ائدر و بو گونون فيکرينه اولاشماغا چاليشار. اونون اوچون گه له نکچيليک بير چئشيت اويومسوزلوق اولدوغو حالدا، گه له نکسَلليک، کئچميشين اوزانتيسي و گله جگين حاضيرلاييجيسي اولان بو گونو اينشا ائتمک ايستر.  
          گه له نَکسَلليک حياتييتدير و گه له نَکچيليگين، فرد و توپلوم حياتي اوچون ساغليقلي اولان آلتئرناتيويدير. اينقيلابچيليق گه له نَکچيليک دئييل، اونون قارشيتيدير. اينقيلابچيليق دا باشقا چئشيت بير اويومسوزلوقدور. گه له نَکچيليک بو گونو يوخ سايديغي اوچون بو گونه اويوم ساغلاماز؛ اينقيلابچيليق کئچميشي اينکار ائتديگي اوچون بو گونو آنلايا بيلمز. گه له نَکسَلليک، بعضن اينقيلاب ساييلاجاق يئني فيکير و بؤيوک دَييشمه لر ده دوغورا بيلر. اؤيله اولماقلا بيرليکده، گه له نَکسَلليگين دوغوردوغو اينقيلاب، کئچميشين اوزانتيسي اولان بو گونون گئرچک راحاتسيزليقلاريني اورتادان قالديرديغي اوچون تپکي دوغورماز.  
          بو حالدا گه له نَکسَلليگين دوغال سونوجو اولاراق گليشن اينقيلاب ايله کئچميشله باغيني قوپاران اينقيلابچيليغين زورلاما اينقيلابيني، قاورامسال اولاراق بير-بيريندن آييرد ائتمک لازيمدير. اؤيله ايسه، اينقيلابچي اولماماق، هر تورلو دَييشيکلييه و اينقيلابا پرينسيپ اعتيباري ايله قارشي اولماق آنلامينا گلمز. گه له نَکچي اولمامانين آنلامي دا، کئچميشي اينکار ائتمک دئييلدير. اينقيلابچي و گه له نَکچي اولماما، ساغليقلي بير گه له نَکسَلليک دئمکدير. حياتييتي، اينطيباغي و راضي ائديجي حيسسيني بير آرادا ساغلايان دوشونمه و فعاليت طرزي، گه له نَکسَلليکدير. بو باخيمدان گه له نَکسَلليک چرچيوه سينده کي گه له نَک، کئچميشدن گلن و گله جگه آخان بو گونون حياتيدير. اؤيله ايسه، فيکير حياتيندا بير دوشونجه گه له نه گي نين وارليغي، ذهني يئته نَکلرين بو گونون شرطلرينده گليشمه سيني و کنديني ايفاده ائتمه سيني قولايلاشديرار. اگر سادجه، هر بيري کندينه مخصوص موبهم فيکيرلري ايچه رن آيري-آيري گؤروشلر وارسا، دوشونجه گه له نه گي يوخدور. دوشونجه گه له نه گي اولماديغي زامان گنج ذهنلر، فيکير قارغاشاسي ايچينده يئتيشمک زوروندا قالار. بوندان دا آنلاشيلير کي، دوشونجه گه له نه گي کئچميشه عآيد دئييل، بو گونون دوشونجه حياتيدير.  
          دوشونجه گه له نه گي نين جان داماري الشديرل ايشبيرليگيدير. الشديرل ايشبيرليگينه داخيل اولماق اوچون بير فيکرين ايکي نيته ليگي اولماليدير: 1. فيکير بير قاورامسال ياپي ايچه رمه ليدير. 2. تحقيق ائديله بيلير اولماليدير.  
          فيکيرلرين چوخلوغونا رغمن فيکير حياتي مئيدانا گلمز. دايانديغي و موحاکيمه اساسلاري بللي اولمايان فيکيرلر، يئني گؤزلم وئريلرينه زاتن دويارسيز قالار. دوشونجه ني بير بيرئي دوشونر؛ آنجاق دوشونجه لرين گليشه جگي اورتامي، الشديرل ايشبيرليگي حاضيرلار.  
حاضیرلایان گونتای گنجالپ
   



*Türk yurdu” dərgisi, 129-cu sayı, 1998-ci il.

3 Mayıs 2011 Salı

آدورنو


آدورنو
موسیقی
   
  آدورنو ( 1903-1969) دا قوشقوسوز موسیقی نین دیش دونیا ایله اولان باغینتیسینی رددائتمز. آنجاق او، بو باغینتی قونوسوندا لوکاچ'دان چوخ فرقلی دوشونور. آدورنو'یا گؤره، هر صنعت کیمی بیر گئرچکلیک گؤرونوشو اولان موزیک، گؤرونوش دئییل ده گئرچکلیگین کندیسی اولونجا، او آرتیق ایدئولوژی اولور؛ ایدئولوژی اولاراق، توپلومسال یانلیش بیلینجین قایناغی اولاراق موزیک ایشلئوسل موزیکدیر. بو دوروم موسیقینین کندیسینی توپلومدا قوللاندیرماسی دورومودور. او زامان موزیک توپلومسال اولماز. موزیک-توپلوم باغینتیسی نین ناسیل اولوشدوغونو سورماقدان چوخ بو اولوشومدا توپلومون موزیکده ناسیل گؤروندوگونون، موسیقینین ده توپلومون دوخوسوندان هانگی آنلاملاری چیخاردیغی نین آراشدیریلماسی اؤنملیدیر. آنجاق موسیقینین مرکزی ایچه ریگی نین توپلومسال اولاراق دئشیفره ائدیلمه سی دئنه مه لریندن تام باشاری بکلنمز. موزیک ایله توپلومسال ایچه ریک بیربیریندن آیری توتولمالیدیر. موسیقینین توپلومسال اولانین دوز بیر یانسیماسی اولماسی بیر یانا، تام ترسینه آدورنو'یا گؤره موزیک توپلوم ایچین بیر اؤرنک اولوشدورور. آما بو موزیک بللی بیر موزیکدیر، «آتونالیته» دئنیلن یئنی موزیکدیر. بو موسیقینین باشلیجا یاراتیجیسی Arnold Schönberg. Schönberg'in اونلو اؤیرنجیلری آلبان بئرگ و Anton Webern'den باشقا Igor Strawinsky ده بیر زامان بو یولو ایزله میشدیر. گلنکسل تونال موسیقینین تمل اؤیه سی آرمونیدیر. Tonalitede، چوخ فرقلی سسلر، بیر موزیک پارچاسیندا بیر آنا تون اکسنی اطرافیندا بیرلشدیریلرک اویوم الده ائدیلیر. بو آنا تون، عئینی زاماندا ائگئمئن توندور؛ چوخلوقدا بیرلیگی ساغلایان اؤگه دیر. بو تونال دوزه نی ییخاراق، کروماتیک دیزیده کی اون ایکی نوتایا یئنی بیر سیرالاما گتیرن Schönberg، بو یئنی تکنیگه «اون ایکی تون تکنیگی» آدینی وئریر، اسکی موسیقینین آرمونی'سی یئرینه کونترپوانی قویار. بورادا آرتیق ائگئمئن، مرکزی بیر تون یوخدور. یئنی موسیقینین بو یاپیسی، آدورنو'نون دوشله دیگی، بیر ائگئمئن گوجون اولمادیغی توپلوم دوزه نی ایچین اؤرنگی اولوشدورور
  موزیک، یالنیز توپلومسال اولانا دئییل، دوغال اولانا دا کندی طرزینده ائگئمئندیر: «بیر دوغا ائگئمئنلیگی سیستئمی موزیکده سونوچ وئریر.» موسیقینین دونیاسی دوغال و توپلومسال اولاراق بیر بوتون دونیادیر؛ دونیا قارشیسیندا بیر گؤرونوش دونیاسی، دیش دونیا قارشیسیندا بیر ایچ دونیادیر. «تصویرلر دیزیسی اولاراق دئییل، دینامیک بوتونلوک اولاراق بؤیوک موزیک، ایچ دونیا صحنه سینده مئیدانا گلیر. بو، موزیک ایله توپلوم باغینتیسی نین تام بیر قورامی نین آرانیپ بولوناجاغی یؤنو گؤستریر. (...) صنعت یاپیتلاری نین توپلوملا باغینتیسی لئیبنیز'ین موناتلارینا بنزر: پنجره سیز. دئمک کی، توپلوم اولماقسیزین، کندینی بیلیر اولماق ایچین، بو بیلینچ دایما و زورونلوجا توپلوما ائشلیک ائتمکسیزین، یاپیتلار و عئینی زاماندا قاورامدان اوراق موزیک، هر دورومدا توپلومو تصور ائدر. شونا اینانماق ایسته نیر: قاورامدان اوزاق موزیک نه دنلی درینسه، توپلوما او دنلی آز گؤز قیرپار. «کندیسی ده بیر موزیک قورامجیسی اولان آدورنو موزیک قورامجیلارینا باخاجاقلاری یئری گؤسترییور: ایچ دونیا صحنه سی. دیشاریدا اولان نه وارسا بو صحنه ده واردیر. بو اوزدن دیشارییا باخمایا گرک یوخدور. هیچبیر مونادین پنجره سی یوخدور، آما هر مونات توم دیگرلرینده اولان بیتنی گؤرور. چونکو هر بیری عئینی دونیایی تصور ائدر. «هر دورومدا توپلومو تصور ائدن موزیک»ده بونو موناتلارین یاپتیغی کیمی یاپار، کندی ایچینه باخاراق. بو موزیکده توپلومسال اولان دیبه چؤکموشدور. بسته جی نین توپلومساللیغی بو چؤکله تیده سؤز قونوسودور، یوخسا سییاسال مئیدانلاردا جوشدوران ائفئکت یئرینه قوللانیلان سؤزوم اونا موزیکده دئییل. سؤزوم اونا موزیک، واراولانی، نسنل گئرچکلیگی یئنیدن اوره تیر. بو یئنیدن اورتیم یا دا نسنه یی اویقون بیچیمده تصویرائتمه بیر یئتیسیزلیکدیر، هئم ده چوخ اونلو آدلارین دا پای آلدیغی بیر یئتیسیزلیک. اساس اعتیبارییله موزیک، توپلومسال حقیقت ایچه ریگینی، آما آنجاق قارشی قویما ایله، توپلوملا یاپمیش اولدوغو آنلاشمایی فسخ ائتمکله قازانیر.» توپلومسال اولانی موزیکسل بیچیملرده ایچسللشدیرن موزیک، بو سورعتله توپلوما قارشی چیخار. موزیک بو ایچسللشدیرمه ده و توپلوملا غوغالی اولمادا کندی اؤزرکلیگینی الده ائدر، توپلوما قاییتسیز اولمادا دئییل. موزیکده نسنلله شن توپلوم آرتیق موسیقینین حقیقتیدیر، توپلومسال حقیقت دئییل. آما موزیک، بو کندی حقیقتینی توپلوما گئری وئریر. بو، اونون توپلوملا قوردوغو مشروع بیر ایلیشکیدیر
  بئئتهووئن، قوشقوسوز، آدورنو'نون رددائتدیگی آرمونی موسیقینی نین، تونالیدنین بیر بؤیوک اوستاسی ایدی. آما بو، آدورنو'نون بئئتهووئن'ی ردده تمه سینی گئرکدیرمز. چونکو بئئتهووئن موسیقینی، باشلانقیچدا دئوریمجی موزیکتی، هنوز توپلوملا آنلاشمیش دئییلکن. بئئتهووئن، دئوریمجی کند سویلولوغون پروتوتیپیدیر. «اونون یاپیتی، موزیک ایله توپلومون یوموشاق باشلی اویقونلوق شئماسینی پارالار.» بئئتهووئن کندسویلولوغون توپلومسال وسایطیندن قورتولموشدور. اونون موسیقینی «داها آرتیق خیدمتده بولونمایان»، استئتیک باخیمدان تام اؤزرک موزیکدیر. آنلامجا کندینی توپلومون وئسایئتیندن قورتاران، توپلوما باخاراق قاوراناجاق اولمایان اؤزرک موزیک، نه یی گؤستریر؟ او، توپلومو، دیش دونیایی گؤسترمییورسا، نه یی گؤسترجکدیر؟ یانیت کسیندیر: کندیسینی! کندی حقیقتی اولان بیر موزیک، بیر موزیک جومله سی، اونو آنلاماق ایچین باخیشلاریمیزی کندیسینه چئویرمه میزی، اونون گؤندئردیگی دئییل، گؤستردیگی آنلاما یؤنلمه میزی بیزدن بکله ین موزیکدیر. جومله گؤندئریجی ایسه، او، کندیسی نین دیشینداکی دونیایا، آلقی-تاساریم گئرچکلیگینه گؤندئرییوردور؛ باشقا بیر دئییشله جومله نین آنلامی کندیسی نین دیشیندادیر. آما او گؤسترییور ایسه، کندینی گؤسترییور- دور؛ یانی آنلامی کندیسیندئدیر. بئئتهووئن'ین موسیقینی بؤیله بیر موزیکدیر. کندی حقیقتی اولان، یالنیزجا کندینی گؤسترن موزیک. موسیقینین حیاتلا یاریشمایا، اونون رسمینی الده توتمایا ایهتییاجی یوخدور. موزیک حیاتا بیر آلترناتیف دئییلدیر. خالصس، حقیقی موسیقینین بو شئکیلده آنلاشیلماسی، شیمدییه دک بیر- چوخ دوشونورو اوغراشدیران، «موزیک دویقولاری ناسیل به تیملر، اورتایا قویار یا دا یانسیدیر؟» سوروسونو دا گونده م دیشی بوراخیر. چونکو او، یالنیزجا کندی کندیسینی، کندی حقیقتینی اورتایا قویار، نه بیر دویقویو نه ده توپلومسال-دیشسال هرهانگی بیر شئیی
   
  موزیک-دیل ایلگیسینه گلینجه ... آدورنو ایچین موزیک ایله سؤزل دیل آراسیندا نه بیر اؤزدئشلیک نه ده سالت بیر ائغرتیله مه باغینتیسی سؤز قونوسودور. او، بیر یاندان موسیقینین دیل کیمی بیر گؤسترگه دیزگئسی اولمادیگینی سؤیلر. موزیکده دیلده اولدوغو کیمی گؤسترن اولاراق بیر سؤزجوک یئرینه بیر نوتا و گؤستریلن اولاراق دا بیر آنلام وار دئییلدیر. تونلار بیر آنلام ایچین بیرر گؤسترن دئییلدیر. آما اؤته یاندان آدورنو یینه ده «سسلر بیر شئیی سؤیلر، چوخلوق اینسانسال بیر شئیی.» دئمکدن گئری دورماز. آما موزیک بونو کندی طرزینده سؤیلر. بو دا موسیقینی دیل کیمی بیر شئی یاپار: «موزیک دیل کیمیدیر. موزیکسل شیوه کیمی دئییملر، موزیکسل آکسان، هیچبیر ائغرتیله مه دئییلدیر. اونون دیل-کیمیلیگی ایچسل اولانا گئدن یولو گؤستریر، آما خیال میال اولانا گئدن یولو دا.» موسیقینین سسلری نین دوپه دوز سسدن داها آرتیق بیر شئی اولماسی، اونلارین سؤزجوکلرمیش کیمی آلقیلانماسی یانیلقیسینی دوغورور. دیل ایله بنزرلیک شورادادیر. موزیکده سسدن داها آرتیق بیر شئی اولان سسلرین بیربیرییله اکله ملنمه سی، دیلده کی سؤزجوکلرین اکله ملنمه سی کیمیدیر. بو ندنله موزیک دیل کیمیدیر، اونون دا بسته جیدن بسته جییه، بیر طرز- دان بیر طرزا دَییشئن آکسانی واردیر. دیلی یوروملاماق دیلی آنلاماق، موسیقینی یوروملاماق ایسه موزیک یاپماق دئمکدیر. موسیقینی دوغرو چالماق، هر شئیدن اؤنج، اونون دیلینی دوغرو قونوشماقدیر. موسیقینی یوروملاما، اونو دئشیفره ائتمه دئمک دئییلدیر. دئشیفره ائتمه، موزیک دیلینی سؤزل بیر دیل اولاراق گؤرمئدیر. موسیقینین بؤیله بیر دئشیفره ائدیلمه یه ایهتییاجی یوخدور؛ او سؤیله یئجغینی کندی سؤیلر؛ یئتر کی دوغرو چالینسین. موزیک-دیل ایلگیسینده آدورنو'نون سون سؤزو، هر ایکیسی نین، زمینی موزیک اولان گئرگین بیر دییالئکتیکده اولماسیدیر. موزیک-دیل گئریلیمینی بوشلادیغی یئرده موزیک یوک اولور. چونکو او تاقدیرده موسیقینین ایچی بوشالیر، او کوف بیر شئی اولور. موزیک، دیلی کندیسینده، کندی طرزینده بولوندورماقلا، حیاتلا، توپلوملا، دونیایلا باغینی قورموش اولور. آما بو باغلانتی سایه سینده موزیکده بولونان شئی، یاشامسال، توپلومسال، دونیاسال بیر شئی دئییل، فقط موزیکسل بیر شئیدیر
   
  شیمدییه دک اله آلدیغیمیز موزیک استئتیگینه ایلیشکین قوراملارین دَیَرلندیریلمه سی، بو اله آلیشتا زادن واردی. اونلارین تک تک یئنیدن دَیَرلندیریلمه سینی وئرمه یه نییئتلی دئییلیز. آما اونلارین اوستوموزده بوراخدیغی ائتکیلردن یو- لا چیخاراق بازی شئیلر سؤیله مک ایستییوروز. ایلک ائتکیدن چیخان بیر سورو ایله باشلایالیم: دیگر صنعتلار سؤز قونوسو اولدوغوندا اولدوخچا آیاغی یئره باسان سؤزلر ائدن دوشونورلر بیله، ندن سیرا موزیغه گلدیگینده اوچمایا ائغیلیملی گؤرونویورلار؟ بونجا میستیک-مئتافیزیک-سپئکولاتیف و اگرتی (موقت) سؤزلرین باشقا بیر صنعت آلانیندا بو دنلی چوخ اولدوغو سؤیلنمز. اونلار سانکی بورادا بیر تور مشرولوق قازانییور. بو ندن بؤیله دیر؟ 
   
  رسیم، هئیکل کیمی بیر پلاستیک صنعت یاپیتی، ایکی یا دا اوچ بویوتلو اولاراق قارشیمیزدا دوران، آلقیلادیغیمیز سوموت، سابیت بیر نسندیر. اونون نه اولدوغو اوستونه قونوشولورکن قارشیدا دوران بو نسنئیه باخیلیر. بو قونوشمالار ایچین بو نسنه، آدئتا بیر دنک تاشیدیر. او، اونون آچیکچا گؤرونور اؤزللیکلرینی آراشدیرماق ایچین دایما بیزیم قارشیمیزدا کندی کندیسییله اؤزدئش اولاراق بولونور. شو هوسوس دیککاته آلینسین: بورادا یاپیتی وارلیکبیلیمسل بیر باخیشلا اله آلیشا ایلیشکین شئیلری سؤز قونوسو ائدییوروز. البتده پلاستیک بیر یاپیت دا آلیملاییجیدا بوراخدیغی ائتکیلر باخیمیندان، باشقا دئییشله، پسیکولوژیست بیر آچیدان اله آلیندیگیندا، آیری اؤزنلرده آیری ائتکیلر، تام اولاراق بلیرلنمئیئن ایزلنیملر بوراخاجاغی گؤز اؤنونه آلیناجاقدیر. آما موزیکده دوروم چوخ فرقلیدیر. دیگر صنعت طرزلاری کیمی باخیشیمیزی، آلقیلامامیزی بلیرله ین، سینیرلایان سابیت بیر نسندن یوخسون اولوندوغو ایچین موزیکده حیسس ئتمه، سینیرسیز، سونسوز و بلیرسیزدیر. و الیمیزین آلتیندا بؤیله بیر حیسس ائتمه دن باشقا هیچبیر شئی یوخ- تور، اوستونه قونوشاجاغیمیز نسنه اولاراق. او دا کندیسینی مئیدانا گدیرن شئی اولان زاماندا آکیپ گئدئن، تک بویوتلو سس و سس کومبیناسیونلاری کیمی گلیپ کئچیجیدیر. گئرچی شعرده ده بنزری بیر دوروم واردیر. آما بورادا موزیکدن فرقلی اولاراق بیر گؤستریلنی، بیر آنلامی اولان سؤز واردیر. و او، هر زامان قارشیمیزدادیر. شعری موزیغه یاکلاشدیران شئی ده اونون ایچینده کی موزیکدیر، آنلامییلا وئ/و یا بو موسیقینییله بیزده بوراخدیغی ائتکیدیر. شعردن سؤز ائدیلدیگینده موقتی سؤزلره یئر وئریلیرکن، دایما اونون بو ائتکیسی، یانی موزیکله اورتاق اولدوغو یؤنو سؤز قونوسودور. اؤته یاندان شعرده کی سؤزون آنلامی، دیلی کوللانانلارجا اورتاق بیر شئی اولاراق کولئکتیو بیلینچته بللی بیر نسنللیک قازانمیشدیر. اویسا موسیقینین دینله ییجیده کی ائتکیسی شعرده کی کیمی کوللئکتیو بیر آنلامدان یوخسوندور؛ هر دینله ییجی ایچین و هر بیر دینله ییجی نین فرقلی روح حاللاری ایچین فرقلیدیر
   
  موزیک کندیسینه وارلیکبیلیمسل آچیدان باخمامیزا آچیک بیر اولاناق وئرمئدیگی حالده، اونو بؤیله گؤرمک ایستئدیگیمیزده سجهئللینگ-سجهوپنهاوئر طرزینده و یا پیتهاگوراسچی طرزدا سؤزلردن باشقا یا دا ایستر پلاتونجو، ایستر مارکسیست اولسون دوز بیر یانسیتماجیلیگین (میمئتیزم) دیشیندا نه سؤیله یئبیلیریز؟ گئرچی مارکسیست یانسیتماجیلیک، موسیقینین تاریخسل اولوشومونو آچیکلامادا بیزه سوموت بلیرتیلر وئرییور. آما او، بللی بیر موزیک یاپیتی نین، اؤرنگین بئئتهووئن'ین  «آی ایشیغی سوناتی»نین نه یی یانسیتدیگینی ناسیل سؤیله یئبیلیر؟ موزیک نه بللی بیر شئیی یانسیدیر نه ده ایله دیر. تونلار، ایچلرینده بللی دویقولار اولان کاپلار میدیر کی اونلارلا بیزه او دویقولار ایله تیلسین! موزیک، یالنیزجا بیزده بازی دویقولار اویاندیریر. اویاندیرما باشقا شئی، ایله تمه باشقا. اوَت، تک دوغرو سؤزجوک «اویاندیرماق»دیر. آما اویاندیریلان ندیر؟ سوروسو قارشیسیندا یینه عئینی چارسیزلیغه دوشریز. توم او سپئکولاسیونلار، ائغرتیله مه لر، بو چارسیزلیگین اونانماسینی گؤستریر
   
  موزیک استئتیگی تاریخینده ائن چوخ یئری آلمیش اولان دویوسال ائتکی قورامی نین، موسیقینی دینله ییجیده بوراخدیغی ائتکی ایله اؤزدئشلشدیرمه سی ایسه باشقا بیر تهلیکئیی اورتایا چیخاریر: دییئلیم کی بو ساو دوغرودور. کندیسینه بللی بیر موزیک پارچا- سی دینله تیلن موزیک بئغئنیسی اولان بیر دئنگین ووجودونا باغلانان الئکتروتلار- لا اوندا بو سیرادا مئیدانا گلن فیزیولوژیک دَییشیکلیکلر ساپتانییور. عئینی ائتکیلری اورتایا چیخاراجاق کیمیاسال بیر مادده نین یاپیلدیغینی وارسایالیم. بو، اولاناقلیدیر. ایمدی موزیک پارچاسی ائتکیسییله اؤزدئش ایسه، بو ائتکییله اؤزدئش اولان کیمیاسال مادده یله ده اؤزدئشدیر. او زامان، جانینیز «آی ایشیغی سوناتی»نی دینله مک ایستئدیگینده، بونون یئرینه اوستونده «آی ایشیغی سوناتی» یازان بیر شیشه دن بیر تابلئت آلمانیز یئترلی اولاجاقدیر. بو قانیتلامامیزا شؤیله بیر اعتیراض یاپیلابیلیر: موزیکسل ائتکی اینسانداکی ساپتانابیلن فیزیولوژیک دَییشیملردن عیبارت دئییلدیر. او، بوندان داها آرتیق بیر شئیدیر. بونا دا یانیتیمیز شودور: او زامان، بیر تابلئتله الده ائدیلن ساپتانابیلن عئینی فیزیولوژیک دَییشیملرین عئینی «داها آرتیق بیر شئیی» وئرجگیندن سؤیلنمه سین؟ 
   
  توم بو سؤزلریمیزله، موسیقینین نه اولدوغو قونوسوندا قونوشمایی می یا- ساکلییوروز؟ البتده خئییر! آما بو قونوشمالاردان هیچ کیمسه اؤلچولو بیچیلی، نسنل، دئنئیسل بیلگیلر وئرن سؤزلر بکله مه سین. او تور سؤزلرین یئری موزیک دئییلدیر. بیلمه م بلیرتمه یه گئرک وار می: بورادا سؤز قونوسو اولان موزیک استئتیغی و یا فلسفه سیدیر؛ موزیکسل آکوستیک، موزیک پسیکولوژیسی، موزیکسل سئنتاکس، موزیک تاریخی کیمی آلت داللاری اولان گئنل موزیک بیلیمی دئییل.