زامان ندیر؟
چتین بال
زامان، ایکی حرکت آراسینداکی سوره دیر. حرکت و مادده نین نسنل حالی زامانلا بلیریر. زامانین اولمادیغی یئرده ، نسنللیکده یوخدور! بو ندنله زامان جیسمین کسینلیکله بلیرله ییجی فاکتورودور. حرکتین حیزی زامانین دا حیزیدیر. گؤره لیلیک و کوانتوم وارساییملارینا گؤره زامان ایله اوزای بیربیرلرییله دوغرودان ایلیشکیلی و باغلانتیلیدیر. زاتن زامان ایله اوزای بیرلیکده آنلاملیدیر. بیری اولمادان دیگری نین اولماسی مومکون دئییلدیر. بونو شؤیله اؤزَتله یه لیم : ائلئکتریک یوکونون چئوره سینده کی ائلئکتریک آلانی ، او ائلئکتریک یوکونون بیر باغلانتیسیدیر. عینی بونون کیمی گئومئتری ایله کیناماتیک 'دن (حرکتی گونو آلان بیلیم دالی) اولوشان اگری یادا دوز اوزای-زامان مئتریک آلانی دا اؤزده یین (مادده نین) بیر باغلانتیسیدیر. ائلئکتریک یوکو اولمادیقجا، ائلئکتریک آلانی نئجه اولماز ایسه؛ مادده سیز بیر «مئتریک آلان»، ائش آنلامییلا «اوزای-زامان» دا وار اولاماز. اوزایلا زامان، دوشونسل تاساریملار دئییل، مادده سل نسنه نین ایچینده بولونان نسنل زامان-اوزای مادده سوموتلوغوندان اولوشموش بیر بوتوندور. بؤیله جه اوزایین بویوتلاری قدَر زامان بویوتونون کندیسی ده اوزای بویوتلاری نین بیر داوامی نیته لیگینده بیر نسنل اوزام (وسعت) بویوتو اولاراق وار اولماقدادیر. مادده اؤزونده ایشیما ışıma)- شعاعلانما) کوانتلاریندان اولوشما بیر یاپیدیر. بو ایشیما کوانتلاری کندیلرینی اؤزده زامانسال بیر وار اولوش اولاراق، بیر فرکانس اولاراق بیر زامان یاپیسی اولاراق اورتایا قویارلار. زاتن بیرلشیک آلانلار تئوره می نین اؤزونده کی آنا فیکیر 'ده ایشیق کوانتلاری دوزئیینده ائلئکتریک آلانی - مانیئتیک آلانی و قراویتاسیون آلانلارینی تک بیر آلان یاپیسی آلتیندا فورمولیزه ائتمکتن باشقا بیر شئی دئییلدیر. بو ایسه ائلئکترو- گراویتاسیون آلانی دئییله بیله جک یئنی بیر آلان آنلاییشینی اؤنگؤره جکدیر. اگر ائلئکتریک- مانیئتیک و قراویتیک آلانلار ایچه ریسیندن زامان قایماسی -بویوت دگیشیمی حادیثه لرینی آچیقلایابیلیرسک بیر بیرلشیک آلان قورامی آنلاییشینا صاحیبیک دئمکدیر.
ائینشتئین ایضافییت تئوریسینی اورتایا آتدیغیندان بو یانا، فیزیکچیلر دونیا اوزرینده دؤرد بویوت بولوندوغونو قبول ائدیرلر.(حتا یئرچکیمی نین کندیسی بیله، اوچ بویوتلو اوزایین بیر دؤردونجو بویوتا دوغرو اگیم یاپاراق بوکولمه سیدیر.) و زامانا قدَر بیلینن و قبول گؤرَن اوچ بویوت اولان اوزونلوق، یوکسکلیک و گئنیشلیگه اک اولان دیگر فیزیکسل بویوت ایسه زامان اولاراق بیلینیر.ماتئماتیکسل اولاراق دا قبول گؤرَن 4'ونجو بویوت، دیگر اوچ بویوتا ائشیت دگر داشییر.آنجاق اینسانلار دونیا اوزرینده اوچ بویوتدا، هر یؤنده حرکت ائده بیلیرلر یعنی، یوخاری و آشاغی، سولا و ساغا، ایرلی و گئری. آنجاق زاماندا سادجه ایرلی دوغرو حرکت ائده بیلیرلر، زاماندا گئرییه دوغرو حرکت هیچ بیر زامان گئرچکلشمیر.فقط فیزیک قانونلاریندا، زامانین گئرییه دوغرو حرکت ائده مه یه جه گینی سؤیله ین بیر قورال مؤوجوت دئییل. زاتن ائینشتئین'ین بو قونودا ایثباتلادیغی حرکت دَنکله می ده زامان گئرییه دؤندورولدوگونده غایت ایی چالیشیر.انجاق هنوز هیچ کیمسه زاماندا گئرییه سیاحت ائتمه یی باشارامادی.
ایضافییت تئوریسی ندیر؟
تام تورکچه سی «گؤره جه لیک تئوریسی» اولان ایضافییت تئوریسی اوچ بؤلومه آیریلیر.بیر بؤلومو چئشیتلی حیزلارداکی مادده لرده کئچن زامانین، اوزای-زامان ایچینده دگیشیک قونوملاردا بولونان گؤزله مجیلره گؤره «گؤره جه لی» اولدوغونو وارسایان بیر تئوریدیر. اونلو فیزیکچی ائینشتئین، سونلو و اگریسل اولدوغونو دوشوندوگو ائوره نین دؤرد بویوتلو اولدوغونو، دؤردونجو بویوتون زامان اولدوغونو ایرلی سورموشدو. مثلا ایشیق حیزینا یاخین بیر سورعتله گئدن بیر اوزای گمیسینی، دونیادا ایکیزی بولونان بیری نین قوللاندیغینی وارسایالیم. 10 ایللیک بیر سیاحتیه چیخیپ دونیایا گئری دؤندوغونده، اوزای گمیسینی قوللانان ایکیز، دونیادا کندیسینی بکله ین ایکیزیندن داها گنچ اولاراق دونیایا آیاق باساجاقدیر. اوزای گمیسینی قوللانان ایکیز ایشیق حیزینا یاخین بیر سورعتله حرکت ائتدیگی اوچون، اونون ساعاتییلا اون ایل ، دونیاداکی قارداشی نین ساعاتییله 15-20 ایل اولابیله جکدیر.
زامان، دگیشمه ین دگیشیملر بوتونودور!
دیگر بیر تانیما گؤره: ... باخین سیز اینسانلار زامانی دوغروسال (لینئئر) بیچیمده آلقیلاییرسی نیز. زامان اصلینده دوغروسال دئییلدیر. بیلمه لیسینیز کی زامان، اوزای کیمی اگریله بیلیر- قاتلانابیلیر-گئنیشله یه بیلیر، دارالدیلابیلیر بیر یاپیدیر. زامان چوخ اسنَک و چوخ بویوتلو اولان پلاستیکسی بیر آخیمدیر(اگر اونو دوغروسال بیر آخیش کیمی گؤرورسک). او زامان اوست اوسته میندیریلیپ قاتلانابیلیر بیر یاپیدیر. بیر زامان نؤقطه سی بیر فرکانس یاپیسیندا اولوپ باشقا زامان فرکانسلارییلا سئنکونیزه بیچیمده اؤرتوشدورولوپ چاخیشدیریلابیلیر. بیر باخیما زامان، توپلوموموزون اونو اؤلچدوگو کیمی دوغروسال بیچیمدن چوخ داها فرقلی و قارماشیق اولان بیر شئیدیر.
«زامان ماکیناسی» رومانیندا بیله H.G. Wells، زامانین دؤردونجو بویوت اولدوغونو و نئجه بالونلارلا ایکی بویوتلو یئر دوزله میندن قورتولوپ بیر اوچونجوسونده گزه بیلیرسک، زامان ماکیناسییلا دا دؤردونجو بویوت اولان زاماندا دولاشیلابیله جه گینی سؤیله یه رک زامانین و یولجولوغون اساسلارینی آنلادیر.
زامان کیمیلرینه گؤره کندی اوستونه دوغرو بیر سارمال چیزرک گله جه یه و کئچمیشه اوزانان سونسوز بیر سارمال یاپیدادیر(زامان آخیمی سالیانقوزون (حلزونون) اگری سارمال چیزگیلری کیمی کندی اوستونه بوکولوپ قاپاناراق سونسوزا اوزانان چیزگیلرمیدیر؟). زامانی داها ایی تانیملایابیلمک اوچون بیر قوتو ایچینده کی بیر فیلیم رولوسونو دوشونون. او رولودا بیربیریندن آیری مربعلر (زامان چرچیوه لری) ایچینده گؤرونتولر واردیر. توم زامانلاری ایچینه آلان «سونسوز شیمدی»یه بیر رولا حالیندا باخدیغیمیزدا، بؤیله آیری آیری زامان دیلیمی چرچیوه لری نین اولدوغونو گؤرمک قولایدیر. بونونلا بیرلیکده اگر اونلارداکی سورکلیلیگی آنلاماق ایسترسه نیز، دؤردونجو بویوتدا دوران بو اوچ بویوتلو فیلیم رولوسونو بیر پروژئکتؤردن کئچیرمک زورونداسینیز. بؤیله جه دؤردونجو بویوت اوستونده حرکت ائدن بیلینجینیزین بیر تور پروژئکتؤر اولدوغونو سؤیله یه بیلیریک و او فیلیم کاره لری ایستر کئچمیشینیزه عآید اولسون، ایستر بو یاشامینیزا عآید اولسون ایستر گله جکده کی گؤرونتولره عآید یاشاملار اولسون، او فیلیم رولوسونداکی کاره لردن بیرینه هر نه زامان باخارسانیز، او چرچیوه ایچینده کی دونموش رسمی گؤره بیلیرسینیز.انجاق، سورکلیلیگی گؤرمک ایسترسه نیز، فیلیم رولوسونداکی هر بیر کاره نین بیربیری آردینا باشیندان سونونا دک دؤردونجو بویوت دوغرولتوسوندا ایره لی له ین بیلینجیمیزین اوستونه یانسیتیلاراق گؤز اؤنوندن کئچیریلمه سی لازیم. فقط زاتن توم زامان کاره لری(زامان دیلیملری) نین هپسی او فیلیم رولوسوندا مؤجوددور.
(بیر چوخ کز من شیمدیدن سؤز ائده رکن، بو«شیمدی» سیزین اوچون چوخ داها ایره لی بیر تاریحده یاشاناجاقدیر. من بیر دؤردونجو بویوت وارلیغی اولاراق اوچ بویوتلو اولایلاری هپسی عینی آندا اولورموش کیمی گؤرورم. یاشانان اولایلار دیزیسی سیزین اوچون بیر یول بویونجا دوغروسال بیر یئر ایشغال ائتمیشدیر. سیزین بو قاورامی همن قاورامانیزی بکله یه مم، آما سیزه بو قونودا بسیط بیر بنزَتمه سونابیلیریم: اگر الینیزه بیر سینما فیلمی نین رولوسونو آلیرسانیز، او باخیلدیغیندا دوغروسال زامانین بیر کرونولوژیسینی تمثیل ائده جکدیر. آنجاق او سیزین الینیزده ایکن، پوتانسییئل زامانین تومو عینی آندا سیزین الینیزده دیر؛ اونون تومو شیمدی'ده دیر.فیلمین اییرمی بئش اینجی دقیقه سینده نه اولابیله جگی حاققیندا قونوشدوغونوزدا، اونو گؤرمک اوچون اییرمی بئش دقیقه بکله مه نیز گرَکمز. بیر باشقاسی نین کئچمیشی نین اولدوغو کیمی، گله جگی نین او بؤلومو ده شیمدی سیزین الینیزده دیر.بو باخیش آچیسیندا «زامان» قاپالی دایره سل بیر رئالیته اولاراق قارشیمیزا چیخار (
زاتن کندی ائورَنیمیزین بویوتلاری ایچریسینده زامان فئنومئنینی ده ایچریسینه آلاجاق بیر بیرله شیک آلان قورامی سونوجوندا اوست بویوتلارا کئچه بیلمک و باشقا زامان یا دا اوزای نؤقطه لرینه کئچید وئره بیله جک فیزیک دینامیکلرینده ده دگیشمه لر یارادابیله جک بیلگییه صاحیپ اولموش اولوروق. زامان یولجولوغونون مومکون اولماسی اوچون کلاسیک آنلامدا دوغروساللیق اولاراق دوشوندوگوموز سورکلی/کسینتیسیز بیر زامان چیزگیسی آنلاییشی یئرینه، زامان چیزگیسینی اولوشدوران هر بیر نؤقطه سل آن'ین بیربیری آردینا سیرالانماسیندان اولوشموش کسیکلی بیر زامان چیزگیسی آنلاییشینی قبول ائتمه لییک. یعنی زامان آحیشی سورکلی بیر آخیش دئییل کسیکلی /تیتره شیملی بیر آخیشدیر. هر بیر آن بیر دالغا ووروشونو ایفاده ائده ر. اصلینده زامان'ین فیزیک یاپیسییلا ایشیق ائنئرژیسی نین فیزیک یاپیسی آراسیندا دوغرودان بنزر بیر ایلیشکی واردیر. بو کیمی زامان آخیمی نین کندیسی ده هم دؤرت بویوتلو بیر بآخیش آچیسیندا کندی ایچینده کسیکسیز بیر بوتونلوکدور، هم ده اوچ بویوتلو بیر بآخیش آچیسی ایچریسینده پارچاجیقلی/ کسیکلی بیر آخیشدیر. بو دوروم ایشیغین بیر پارچاجیق آخیمیمی یوخسا سورکلی بیر دالغا آخیمیمی اولدوغو سوروسویلا بنزر بیر دارتیشما سوروسودور. حتا عینی مسله نین بیر دیگر شکلیدیر دئسک ده یانلیش اولماز. چونکو زامان آخیمی ایشیق ائنئرژیسییله فیزیکسل وماتئماتیکسل بیر باغا صاحیبدیر. حرکت، زامان و مکان ایچینده تانیملانیر. زامان ایسه مکانی (اوزایدا بیر نؤقطه نی) تمثیل ائدن ائنئرژی دالغاسی نین دؤردونجو بویوت چیزگیسی بویونجا یئر آلان اؤنجه کی و سونراکی سالینیم دگرلری نین بیر توپلامیدیر. کئچمیش – گله جک و شیمدی اولماق اوزره اوچ زامان دالغاسی واردیر.
بو اوچ زامان دالغاسی بیر دؤردونجو بویوت اوزاییندا یانیانا گلیرلر. اوچ بویوتلو اوزایدا ایسه فرقلی زامان بویوتلاری ایچ-ایچه کئچمیش یا دا اوست-اوسته مینمیش فرئکانسلار منظومه سی اولاراق آلقیلانیر. زامانین بیر چوخ تانیمی واردیر. پکی زامان'ین بیر آلت سینیری، یعنی ائلئمانتر بیر زامان وارمی دیر؟ ائنئرژینی کوانتلاشدیرابیلدیگیمیزه گؤره ائورَنده کی سیغناللارین ماکسیموم بیر حیزی اولدوغونا گؤره بو غایت منطیقلی بیر سورودور. ان قیسا زامان وار میدیر؟ سوروسو، سیغناللارین یاییلما حیزی نین سینیرلی اولوشو اوزوندن، ان قیسا مسافه نین وار اولوپ اولمادیغی سوروسویلا عینی شئیدیر.
ان قیسا زامانا ان یوکسک فرکانس تقبول ائتدیگیندن، ان قیسا زامان سوروسو، عینی زاماندا ائنئرژی کوانتومو اوچون بیر تاوان دگری اولاسی گرَکیر. و بو ان یوکسک فرکانس دگری ایشیق حیزیندا تیتره شن بیر فوتون نؤقطه سینی تمثیل ائده ر. فوتون دوغروسال حیز اولاراق(ایشیق حیزی) زامانین آخیش حیزییلا ائشدئش بیر حیزا صاحیبدیر. اگر بیر فوتون حیز فرکانسی اولاراق یاخلاشیق 12،3 X 10 اوزَری 22 hz/ sn 'لیک بیر تیتره شیم حیزینا ائریشیر و بو فرکانسین اؤته سینه کئچرسه بیزیم بویوتوموزو ترک ائده ر. یعنی بیر اوست بویوتا بیر اوست حیز فرکانسی دئییلن باشقا بیر زامان آخیش حیزی ایچریسینه گیرر. ایشیغا عآید دالغا بویونون قیسالماسییلا ایشیغین فرکانسییلا دوغرو اورانتیلی اولان ائنئرژی دگری ده بؤیور. قیساجا دالغا اوزونلوغونون گئدرک قیسالماسی ایله ائنئرژی دگری ده گئدرک یوکسلیر. و ایشیغین ان یوکسک تیتره شیم حیزی اولان ایشیق حیزینا قارشیلیق گلن یوکسک فرکانس دوزئیینده ایشیق ویبراسیونلاری (تیتره شیملری) ان یوکسک حیزدا تیتره شیرلر و ان یوکسک ائنئرژی دگرینه اولاشیرلار. و بو ائنئرژی دوزئیی بیزیم بویوتوموزون کوانتوم ائنئرژی دوزئیینی سیمگه لر. بو ائنئرژی دیواری نین بیر فرکانس سیچراماسی ایله آشیلماسی ایله بیر باشقا کوانتوم ائنئرژی دوزئیینی ایفاده ائدن بیر اوست بویوتون کوانتوم ائنئرژی حوووضونا یعنی اوست ائورَنه کئچمیش اولوروق. نئجه کی ائنئرژی نین کندی ایچریسینده فرکانسلار شکلینده کوانتوم ائنئرژی فازلاری شکلینده کئچیشلر وارسا بویوتسال دوزلملر آراسیندا دا ائنئرژی یاسالارینا دایالی بیر کئچیشدن بحث ائده بیلیریک. و بو یئنی بویوتدا ان قیسا زامانین گئنیشلیگی بیزیم بویوتوموزون ایکی قاتیدیر.بیر فوتون یا دا ایشیق دالغاسی ایشیغین حیز دیوارینی اوچ بویوتلو اوزایدا لینئئر (دوغروسال) بیر یاییلما حیزییلا کئچه مز. آما بیر دؤردونجو بویوت دوغرولتوسوندا آچیلیم گؤسترن ایشیغین ایچ تیتره شیم حیزی سایه سینده یئرینده تیتره شیملر شکلینده بیر حیزلانمایلا ایشیق تیتره شیملری کندی یاییلما حیزینی (ایشیق حیزینی) آشاراق بیر اوست اوزایا سیچرایابیلیر. بؤیله جه اوچ بویوتلو کوره سل بیر ائنئرژی حوووضو اولوشدورورجاسینا یاییلان ایشیق دالغاسی بیر دؤردونجو بویوتا دوغرو ساپاراق اورتادان چیخیر. بیر فوتون بو حیزی آشارسا کندینی کئچمیش و گله جه یه دوغرو یایاراق زاماندا سیچرامالار یاپار.
کوانتوم آلان قورامی: بیر نئچه جومله ایله کوانتوم آلان قورامی شؤیله آنلاتیلابیلیر: کوتله و ائنئرژی ائینشتئین 'ین E= m.c2 فورمولونا گؤره بیربیرینه چئوریله بیلیر. بوش اوزای گئرچکده او قدَر ده بوش دئییلدیر. ثانییه نین 10 میلیار کره تیریلیوندا بیری (10 اوزَری 22) سوره سینجه اورتایا چیخیپ ایتن پارچاجیقلارلا دولودور. ایکی تمل پارچاجیق آرالاریندا کوانتوم آلانینی ایله تن پارچاجیق یعنی «کوانتوم آلانی نین کوانتومو» ( اصلینده بیر پارچاجیغین آلانسال یاپیسینی یینه بیر پارچاجیق جینسیندن ائلئمانتار پارچاجیق کومه لری ائتکیسی و داغیلیمییلا آچیقلاماق بیر پارادوکسدور) آلیش وئریشی یاپاراق ائتکیله شیرلر. بو یوروملا بوش اوزایدا بیله پارچاجیق قارشیت پارچاجیق جوتلری نین سورگیت (sürgit- ابدین) کندیلیکلریندن اولوشوپ – یوخ اولمالاری (واکوم چالخالانمالاری) آچیقلانابیلمکده دیر. کوانتوم آلان قورامیندا پارچاجیقلارین (پروتون، نؤترون، ائلئکترون، پوزیترونلار، مئزونلار...) کوانتوم واکوموندا نئجه اورتایا چیخیپ ایتدیکلری هنوز تام اولاراق آنلاشیلمیش دئییلدیر. آما ائینشتئین'ین گئنل گؤره جه لیک و Maxwell'ین ائلئکترومانیئتیک قوراملاری چرچیوه سینده سالت اوزای-زامان لؤحه سینده کی میکروسکوپیک نؤقطه لرده مئیدانا گلن بوکولمه لرین آتوم آلتی اؤلچکلرده یئنی پارچاجیقلارین اولوشماسینی ساغلایابیله جه گینی بیلیریک. بو باغلامدا کوانتوم قورامی نین گئنل گؤره جه لیک قورامی نین آیاقلاری اوستونده دوردوغونو سؤیله مک یانلیش اولماز. آما سالت اوزای-زامان لؤحه سی ندیر. ایشیغین ایچریسیندن یاییلدیغی اورتام تام اولاراق ندیر. ایشیق گئرچکدن بیر شئی ایچینده می یاییلیر. یا دا زامان و اوزایین چیزگیلری ایشیغین ائلئکترومانیئتیک آلانسال چیزگیلری نین بیر ایفاده سیمیدیر؟ کوانتوم آلان قورامی؛ ایشیق فوتونلاری نین یادا دالغالاری نین یادا ائلئکترون، پروتون، نؤترون.. کیمی آتوم پارچاجیقلاری نین اورتایا چیخیش و ایتیش سوره جی حاققیندا تام بیر فیکیر صاحیبی اولماسا دا بو ایکی سورچ آراسیندا هر تور پارچاجیغین ساچیلیپ داغیلماسی اثناسینداکی دئوینیم سورجی بویونجا بو پارچاجیقلارا عآید داورانیشلارین بیر دیزی اولاسیلیق حئساپلاری (کوانتوم دالغا فونکسییونو) جینسیندن ایفاده ائدیلمه سینه یارایان ماتئماتیکسل بیر تکنیک دیلدیر.
اگر زامان و ایشیق اوزرینه تام بیر بیلگییه صاحیپ اولسایدیک اوزای— زامان دا سولوجان (باتاقلیقداکی قورد) دلیکلرینی، بویوت دگیشدیرمه یی، قارشیت یئرچکیمی دالغالارینی، زامان قایماسی فئنومئنینی، زامان یولجولوغونو تام اولاراق آنلایابیلیردیک. و اوزای گمیلریمیزی ایشیق حیزی و اوستو حیزلاردا زامان آخیملاری بویونجا یوروده بیلیردیک. اوزای— زامان'ین دوز چیزگیلرینی ایسته دیگیمیز کیمی اگیب – بوکه بیلیردیک. بوشلوق دئدیگیمیز آلانا خیالی میکروسکوپلاریمیزی یؤنه لدیپ باخدیغیمیزدا اوردا بیر ایشیق فرکانسی حوووضونو گؤره جکدیک. میکروسکوپون گؤروش گوجونو آرتدیردیغیمیزدا قارشیمیزا سالت اوزای— زامان چیزگیلرینه بورونموش ائلئکترومانیئتیک بیر کؤپوک چیخاجاقدی! و بو بوشلوقدا بیر وار اولان بیر یوک اولان پارچآجیق بولودویلا قارشیلاشاجاقدیق. بو دورومدا کندیمیزه سوراریق «بیر شئیه نه زامان تام اولاراق پارچاجیق دئییلیر و نه زامان بو پارچاجیقلار بوش اوزایین بیر اؤگه سی اولاراق اله آلینابیلیر؟» ایشته فیزیکین توم گیزَمی بو آتوم آلتی اؤلچکده کی دونیادا گیزلیدیر. تام بو نؤقطه ده 'آلان' پارچاجیغا، پارچاجیق دا آلانا دؤنوشور. و اوزای— زامان چیزگیلری بیربیرینه قاریشیر. کوانتوم کؤپوگونده، کوانتوم فیزیگی نین دنکله ملرییله گئنل گؤره جه لیک دنکله ملری بیربیری ایچریسینده ارییه رَک تک بیر «ائتکی کوانتومونون» گیزلی و درین یاپیسینی آنلادان یئنی بیر دنکله مه دؤنوشور. بو یئنی دنکله ملر پارچآچیقلاری؛ اوچ بویوتلو اوزای— زامان قفس چیزگیلری نین بیر دؤردونجو بویوت دوغرولتوسوندا کندی اوستونه چؤکوپ گیرداپلاشاراق اولوشان اوچ بویوتلو کوره سل ایشیق وورتکسلری اولاراق تانیملار. بو دوروم ائنئرژی نین مادده سل بیر پارچاجیغا دؤنوشمه سیدیر. بونا گؤره بیر پارچاجیغین یوخ اولماسی او پارچاجیغی اولوشدوران 'کندی اوستونه دویومله نن اوزای-زامان چیزگیلرینین' آچیلیپ سربست قالماسی آنلامینا گلیر. بو بیر باشقا آنلامدا مادده نین ائنئرژییه چئوریلمه سیدیر. آما بو دوروم کندی اوزای یا دا زامان بویوتوموزون دیشینا چیخماق آنلامینا گلمز! پکی بیر پارچاجیق اوریژینال حالییلا زامان—اوزایین قاپالی چیزگیلری بویونجا نئجه یئردگیشدیره بیلیر. پارچاجیقلا بیرلیکده پارچاجیغی یانسیتان اوزای— زامان چرچیوه سینی کسیپ باشقا بیر اوزای— زامان چرچیوه سی ایله قایناشدیریپ بیرلشدیرمک نئجه مومکون اولابیلیر. بللی بؤیوکلوکده کی بیر پارچاجیق اوچون کوانتوم واکومو دالغالانمالاری حیسس ائدیلمه یه جک قدَر ضعیفدیر.بؤیله بیر پارچاجیق کندی چئوره سینده کی اوزای— زامان قفسینی بوزوپ یؤنلندیررک کندیسینی یئرچکیمسل بیر دالغا اوستونده اوزای— زامانین قفس چیزگیلری بویونجا سؤرف (دالغا کؤپوکلری) یاپارجاسینا قایدیریپ سئوک ائده بیلیر.
ایشیغین داورانیشینی آنلاماق اوچون هیپئر اوزایا و یوکسک بویوتلارا آچیلماقدان باشقا چاره یوخدور. منیم آراشدیرمالاریم گؤسترمیشدیرکی ایشیق ائنئرژیسی اوزایدا یئر ایشغال ائدن و اوزای دان آیری بیر دالغا فورمو دئییلدیر. ایشیق ائنئرژیسی اوزای توخوسو یا دا آلانی دئییله بیله جک واکوم ائنئرژیسی نین کندیسیدیر. یعنی بونا گؤره ایشیق، اوزایدا یاییلان بیر شئی دئییلدیر. ایشیق، زامان آخیمی بویونجا اوزایسال ائنئرژی توخوسونون (شبکه سی نین) «قایناتیلاراق کؤپوکلشدیریلیپ دالغالار بیچیمینده» کئچن زامان ایچریسینده اوزایدا یاییلیرمیش کیمی گؤستریمه سوخولان بیر زامان دالغالانماسیدیر. ایشیغین یاییلماسی، اوچ بویوتلو ائنئرژی نین کندینی اوست بویوتا دوغرو( کندی بویوتونو) آچاراق کندیسینی تیتره شیملر بیچیمده اوزادیپ-آچاراق-گئنیشله درک- ائنئرژی نین سوردورولن حرکتی بیچیمینده کندیسینی بیر زامان آخیمی اولاراق – گؤسترمه سیندن عیبارتدیر. زامان آخیمی و ایشیغین یاییلماسی –ایچسل تیتره شیم دؤنگوسو- آراسیندا بیر باغلانتی واردیر.بو فورموله ائدیله بیلیرسه زامان آخیمی نین فیزیکسل بیر گئرچک اولدوغو اورتایا قونولابیلیر. ایشیق ائنئرژیسی نین ایچ تیتره شیم مودلارینا دوغرودان بیر ائتکی ایله فیزیکسل اولاراق زامان آخیمینی یاواشلاتماق حیزلاندیرماق یا دا زامان آخیمی نین ایره لیسینه و گئریسینه دوغرو اوزای/ زامان دا بوکولمه لر یاراتماق اولاسی حالا گلیر.
بو قورامین کوانتوم بیچیمینده ایسه قاباجا اوزایین هر نؤقطه سینده بیر کوانتوم هارمونیک اوسیلاتؤرو بولونور. و بو «نؤقطه» زامان'لا اؤزدئشلشدیریله بیله جک بیر پارامئتره دیر. زامانین آخیم حیزی و بو هارمونیک اوسیلاتؤرون تمل ایشیق حیزییلا اؤزدئش حیز فرکانسی بیربیرینه سئنکرونیزه دیر. ائنئرژی ایله زامان ایلیشکیسینه دایر زامانین، ائنئرژی نین اوره تیلمه «ریتمی»نه داها دوغروسو ائنئرژی نین کندی دگرینی عینن- تکرارلاما (یعنی کندینی عینن-یئنیدن- اورَتمه) فرکانسینا باغلی اولدوغونو بیلمه لی ییک. آلان، هر یئره داغیلمیش فیزیکسل بیر سیستئم اولدوغو اوچون، هر نؤقطه ده عینی دالغا فرکانسی «ف» کئچرلیدیر؛ بؤیله جه هر نؤقطه ده (اوزای-زامان نؤقطه سی) ائنئرژیلری h x f 'نین تام سایی قاتلاری اولان «آلان دانه جیکلری» یعنی فوتونلار اوره تیله بیلیر. و آلانی یاراداندا یا دا دوز اوزای/ زامان لؤوحه سینده ندن اولان شئیده بو هر بیر نؤقطه آراسینداکی ائش زامانلیلیق اویومودور. ائورَنده کی هرشئی بو ایشیق تیتره شیملریندن بو فوتون نؤقطه لریندن اولوشور. تیتره شیم فرکانسلاریندا میلیونلارجا دگیشمه لر واردیر. آنجاق، بیلیندیگی کیمی هیچ بیر شئی ایشیق حیزیندان داها حیزلی تیتره شمز. ایشیغا عآید هر بیر رَنک باندی یادا فرکانسی فرقلی بیر حیزدا تیتره شیر. بیلیم آداملاری ایشیغی یا دا ائورَن دئییلن بو ائلئکترومانیئتیک ایشیق حواووضونو بیربیریندن آیری باند و دالغا بویلارینداکی ایشیما قاملاریندان و حیز فرکانسلاریندان اولوشموش بیر فرکانس حوووضو کیمی گؤرورلر. بیز بو آلانا صیفیر نژقطه ائنئرژیسی یا دا کوانتوم بوشلوغو آدینی وئریریک. اگر ائورَنی ایشیق حیزی فرکانسیندا تیتره شن تک بیر ایشیق فرکانسی و دالغا بویو باندی کیمی گؤره بیلیرسک (تک بیر ائورَنسل دالغا فونکسییونو= زامان دالغاسی = بیر آن) و ائورَنی تک بیر بوتونسل یاپی اولاراق گؤره بیلیرسک ائینشتئین'ین سالت اوزای— زامان آلانینا اولاشابیلیریز.
زامانین زامان یولجولوغونا ایلیشکین نیته لیگینی آچیقلارکن شو ایکی سورو واردیر: بیرینجیسی زامان نلردن اولوشور سوروسو - بیربیرینه قوپماز زینجیرلرله باغلی تاریخ اؤرگوسوندن می یا دا اوست اوسته و یا یان یانا قونموش «آن»لاردان می؟
بیر دؤردونجو بویوتدا اوست-اوسته مینن یا دا یان یانا گلن ایکی آیری زامان دیلیمینده کی- ایکی آیری اولایی -اوچ بویوتلو ذئهنیمیزله خیال ائده بیلمک اولدوقچا گوچدور. زامان'ی فیزیکسل بیر اوزونلوق اولاراق گؤره بیلمه یی باشاردیغیمیزدا اونو اگیب – بوکه رک کئچمیشین و گله جگین فیزیکسل نؤقطه لری ایله بیتیشدیره بیله جگیمیز گئرچگی اورتایا چیخار. زامان، چوخ پلاستیکسی بوکولوپ-قاتلانیلا بیلن بیر آخیشدیر، بیر بویوتدور یا دا بیر اوزامدیر درکن 'زامان فئنومئنینین' ائنئرژی آلانلارینا باغلی بیر تیتره شیمسل ریتمین یانسیماسی اولدوغونو بیلمه لی ییک. اوزایا باغلی بو فرقلی زامان فرکانسلاری نین -بیربیرینه دئورائدن زامان تیتره شیملری نین- اوزایدا یاراتیلاجاق گوچلو ائلئکترومانیئتیک اویارانلار قارشیسیندا بیربیرلرییله سئنکرون حاله گله بیله جه یینی و بو فرکانسلارین اوست اوسته مینیب چاتیشا بیله جه گینی ایفاده ائتمک ایسته ییرم. دئو ائلئکترومانیئتیک دوزَنه کلرجه 'اوزای-زامانین ائنئرژی واکومو' ایچریسینده یاراتیلان چاتیشما آلانلاری نین اورتاسینا دوشن اینسانلار و جیسیملر، گمیلر و اوچاقلاردا اوزای- زامانین ماکروسکوپیک اؤلچکلرده کندی اوستونه بوکولوپ- اگریلن چیزگیلرینجه زاماندا یا دا مکاندا قایمالارا اوغرایابیلیرلر. اصلینده زامان بویوتلاری نین دؤردونجو بویوتدا آسیلی دوران ائلئکترومانیئتیک بیر فرکانسلار بوتونو اولدوغونو قاورادیغیمیزدا، قاتی ساندیغیمیز، گئرچک دئدیگیمیز توم یاشامیمیزی پایلاشدیغیمیز هرشئی توم بینالار، بو گزه گن، اولدوزلار، حتی اوزای بوشلوغونون کندیسی بیله و حتی توم بونلاری یانسیتان-ایچینه آلان 'کئچمیش-شیمدی-گلئجک' دئدیگیمیز زامان قالیپلاری نین بیله دئو بیر ائلئکترومانیئتیک سرابدان باشقا بیر شئی اولمادیغینی ایدراک ائده ریک. بو بیلگی بیزه کندی زامان بویوتوموزو نئجه ائتکیله یه رک دگیشدیره بیله جه گیمیزه دایر درین بیر اؤنگؤرو سونار! سونوچدا بسیط بیر آنلامدا زامان ماکینه سی مودئلی یوکسک گوچ و فرکانسلاردا ائلئکترومانیئتیک آلانلار اوره تن بیر آراچ اولاراق قارشیمیزا چیخار. بو آراچ کندی آلانسال ائنئرژیسییله «بیر آلان فرکانسی یاپیسیندا اولان زامان'ا» دوغرودان ائتکی ائده رک بیر تور فرکانس باندی یاپیسیندا اولان زامان دالغالاری(بویوتو) ایچریسینده ایلری و گئری یئر دگیشدیره بیلیر.
زامانین، مادده نی اولوشدوران ائنئرژی نین تیتره شیمسل بیر ریتمی اولوشو، زامان'ین مادده دن آیریلماز اولماسی آنلامینا گلیر. زامان بورادا، مادده سل اولوشومون یاپیسینا قاریشان بیر اؤگه دوروموندادیر. اؤیله ایسه ائنئرژی دئنه تیمی ایله زامان'ین آخیشی دا(ریتمی) دئنه تله نه بیلیر. آیریجا قونویا شؤیله بیر یاخلاشیمدا دا بولونابیلیریز؛ ائورَن، دوغا، اینسان و زامانی آیری آیری دوشونمک یئرینه، هپسینی ایچ ایچه دوشونمک و بیر بوتونون پارچالاری کیمی آلقیلاماق گرَکیر. اؤنجه سیز و سونراسیز زامانی، ائوره نین یارادیلیشینا پارالئل اولاراق دوشوندوگوموزده اورتایا ائورَنسل زامان چیخماقدادیر.بو زامان قاورامی، هرشئیی ایچینه آلان بیر کاراکترده دیر. زامان دئیینجه، اینسان عآغلی نین سینیرلارینی زورلایان زامان قاورامی بودور.اصلینده توم ائورَن تک بیر ائورَنسل زامان دالغاسی قالیبی ایچریسنده کندینی گؤستریر. فقط زامان او قدَر پلاستیکسی بیر یاپیدادیر کی ائورَنده کی مادده و ائنئرژی داغیلیمینا باغلی اولاراق فرقلی یئرلرده فرقلی حیزلاردا آخاراق زامان/اوزای چرچیوه سینی دلمه یه جک شکیلده اسنَکلیکلر گؤستره بیلمکده دیر. یعنی تمل زامان دالغاسی هارمونیک ساپمالار و اسنه ملر یاپماقدادیر. اما هیچ بیر مادده و ائنئرژی اولاغان قوشوللار زورلامادیقچا تمل زامان آلانی نین دیشینا چیخماز.
هر وارلیغین یاپی و قونوملاری اعتیباری ایله، ایضافی زامانلاری واردیر. زامان، ائورَن بویونجا نه قدَر اسنه ییپ قسیلسا دا «زامان'ی» هریئرده کئچرلی اولماق اوزره گئنل بیر آن اولاراق نیته له مک یئرینده اولور. بورادان حرکتله، دوغاسی آچیسیندان زامانین تکلیگی و ثابیتلیگی سؤیله نه بیلیر. زامان بویوتلار ایچینده فرقلیلیکلر گؤستریر. بیزیم اوچون چوخ اؤنملی اولان زامان اولقوسو، فرقلی بیر بویوتدا بلکه هیچ اؤنملی اولمایاجاقدیر. آن، ائورَنین هریئرینده شیمدی دئییلدیر.هر یئرین، هر سیستئمین کندینه اؤزگو بیر زامانی واردیر. بو ندنله، بیر اولایلا ایلگیلی، هر سیستئمین یاشاماقدا اولدوغو زامانی، بو سیستئمین دیگر سیستئملره اولان رئلاتیو، یعنی ایضافی دورومونو بلیرله مزسک، او اولایین شیمدی و بو آندا اولدوغونو سؤیله مه میز ایمکانسیز اولور. بیزیم اوچون شیمدی و سونرا قاوراملاری، باشقا بیر بویوتدا، فرقلی بیر شیمدی و سونرا قاورامی حالینه دؤنوشور. او حالدا بیزیم اوچون «آن» شیمدی اولماقلا بیرلیکده، باشقا بیر بویوتدا شیمدی دئییلدیر.عجبا ائورَن اینسانین بیلدیگی اوچ بویوتدانمی اولوشموشدور؟ باشقا بویوتلار وارمیدیر؟انجاق زامان، مکان ایچینده بیر دؤردونجو بویوتدور. ائوئت باشقا زامان/اوزای سورکلیلیکلری ده واردیر.زاتن بویوت فرقینه ندن اولان شئی فرقلی زامان آخیش حیزلاری یا دا فرقلی زامان فازلاری دئییلن شئیدیر.
اصلینده نه ایلگینچدیرکی کندی زامان و مکانلارینا صاحیپ فرقلی بویوتلار بوردا بیزیم زامانیمیزدا کسیشیرلر. یعنی ایچ-ایچه فرقلی بویوتسال رئالیته لر واردیر. و هر بویوت بیر تمل تیتره شیم دوزئیینی (تمل زامان آلانینی) ایفاده ائده ر. بونا گؤره بو بویوتلاردان بیرینه عآید بیر مادده نین تیتره شیم فرکانسی نین بیر شکیلده دیگر بویوتلاردان ائتکیله نرک بیر آندا دیگرینه آتلاماسی آنلاشیلماز بیرشئی دئییل! جیسیملر بیر آندا باشقا بیر بویوتا کئچیر و سونرا یئنیدن کندی بویوتونون فرکانسینا دؤنور. زامان فرکانسلاری بیزیم شو آنیمیزدان کئچمیش و گله جه یه دوغرو آچیلان بیر زامان چیزگیسینی اولوشدورماقلا بیرلیکده، شو آن'ین زامان فرکانسی دالغاسینی گئنیشله ده جک اولورساق بیزیم کئچمیش و گله جگیمیزده یئر آلمایان فرقلی بیر اوزای/ زامان سورکلیلیگی ایچریسینه دوغرو کندیمیزی قایدیرمیش اولوروق. بو زاماندا یولجولوق دئییلدیر. سادجه فرقلی بیر پارالئل ائورَنه کئچیشدیر. اورانین کندینه گؤره فرقلی بیر زامان آخیش حیزی واردیر. او بویوت بیزیم زامان/اوزای سورکلیلیگیمیزدن آیری بیر مادده سل رئالیته دیر.
بیلینمه لیدیر کی کئچمیش، گله جک و شیمدی، آردآردینا گلن، دئوره لر حالینده بیربیرینی تعقیپ ائدن تیتره شیملر سئریسیدیر. شیمدی'کی زامان'ی بلیرله ین تیتره شیم دالغاسی نین گئنلیگی-دالغا بویو و ووروش گئنیشلیگی اوستونده بیر ساپما یاراداراق زامان فرکانسلاری آراسیندا قاریشیقلیق یاراداراق بیر زامان دیلیمیندن دیگرینه سیچرایابیلیریک. زامان چیزگیسی نین کندیسی اوست- اوسته مینن اوچ بویوتلو ائلئکترومانیئتیک فرکانسلاردان قورولو بیر هولوگراملار بوتونونو تمثیل ائده ر. هر بیر آن بیر اوزای/ زامان هولوگرامی'نی ایفاده ائده ر. بو هولوگرامین فیزیکسل یاپیسی' اوچ بویوتلو ائلئکترومانیئتیک بیر ایشیق حوووضو' اولاراق گؤرولمه لی. ماتئماتیکسل اولاراق نؤقطه حرکتله چیزگینی، چیزگی حرکتله اوزئیی مئیدانا گئتیردیگی کیمی آن'سال نؤقطه لر (بیرییرینه دئورائدن تیتره شیمسل آتمالار)دا حرکتله زامان چیزگیسینی مئیدانا گئتیریر. و بؤیله جه اوست اوسته مینه رک، یانیانا گلرک بیربیرینی تاماملایان بویوتلار سیلسیله سی اورتایا چیخار.
اصلینده ایچینده بولوندوغوموز گئرچکلیک زامان یولجولاری طرفیندن مینلرجه کز دگیشدیریلمیش اوریژینال گئرچکلیگین چارپیتیلمیش بیر حالی اولابیلیر. اینسان آنیلاری و بللگی ده زامان و اوزای ماتریکسی نین بیر پارچاسی اولدوغو اوچون زامانین ایچینده کی اینسان بو دگیشیکلیگی آصلا فرق ائده مز! بیزه سانکی کئچمیش هپ عینی کئچمیش کیمی گلیر.اما 'گئرچک' گؤرمک ایسته مه یه جه گینیز قدَر اسنک، خااوتیک و پلاستیکسی بیر یاپیدیر. سونسوز کئچمیش و گله جک بیربیرییله کووانتوم واکومو دوزئیینده گریفت بیر باغلانتی ایچریسینده دیر. کئچمیش و گله جک ایچ ایچه فرکانسلار حالینده یاشانیر. کئچمیشده کیلر بیزی کندی «شیمدی»لریندن آلقیلایابیله جکلری کیمی بیزده شیمدیدن گله جه یه عآید گؤرونتو، سس و بیلگیلری یاخالایابیلیریک. تاریخین دگیشدیریله بیله جگی دوشونجه سی چاتاللاشان زامان/تاریخ دوشونجه سینی ده برابرینده گتیریر. یعنی کئچمیشی دگیشدیریرسه نیز، اؤزگون زامان آخیشینا - کی اؤزگونلوگو هر زامان بیر سورو ایشارتی داشیر زامان یولجولوغو اولاسیلیغی نین قبوللنیلمه سییله برابر- پارالئل یئنی بیر زامان آخیشی اولوشابیلیر.. نازی آلمانیا'سی نین دونیا ساواشینی قازاندیغی بیر تاریخ بونون اولمادیغی بیر تاریخله یان یانا آیری بیر ائورَن اولاراق وار اولابیلیر. بونلارا ان ایی اؤرنکلر«آلترناتیو تاریخ» اؤیکولریدیر. «پارالئل دونیالار» یا دا «پارالئل زامانلار» ائوره نین و زامانین، زامان یولجولوغونا ایزین وئرَن یاپیسینی آچیقلار.اصلینده بیر گئرچکلیک و تک بیر دونیا واردیر. فقط اولاسی پوتانسییئللر سونسوزدور. یعنی بلکه دونیادا ایلک سؤیله ین کیشیلردن بیری اولاجاغیم فقط زامانین درین سیررینی آنلایانلار سانیلدیغی کیمی عینی آن'دا بیر چوخ آلترناتیو دونیانین ایللا دا بیر آرادا اولماسینا گرک اولمادیغینی آنلایابیلیرلر.سانیلدیغی کیمی بیر یئرلرده وار اولدوغو سانیلان «آلترناتیو زامان چیزگیلری» سادجه ماتئماتیکسل اولاراق ائوره نین اولاسی ائگیلیملری دیزگه سی نین سویوت بیر اؤلچومو اولاراق دا وار اولابیلیر. فقط گئرچکده اولان تک بیر دونیادیر، بیر چوخ دونیا گئرچگی دئییل..! سؤز قونوسو اولان تک بیر گئرچکلیکدیر.
چوخ گوچلو ائلئکترومانیئتیک دالغالارلا اوزای/زامانین بیر نؤقطه سینده یارادیلاجاق ائلئکترومانیئتیک فیرتینالار اوزای/زامان گئومئتریسینی بوزاراق باشقا بویوتلارا دوغرو یئرچکیمسل بیر تونل ائتکیسی دئییلن اوزای/زامانسال بوکولمه لری یارادابیلیر. یوغون ائلئکترومانیئتیک آلانلار آلتیندا اوزای/زامانین دوز چیزگیلری بیر دؤردونجو بویوتا دوغرو «اگریلیپ بوکولرک» اوزای/زامان چیزگیلری نین بورولماسیندان اولوشموش یئرچکیمسل بیر گیرداپ ائتکیسی یا دا بیر چئشیت تونل ائتکیسی' نه (سولوجان دلیگی) ندن اولور.
«زامان'ین وار اولدوغو هانگی آنلامدا سؤیله نه بیلیر؟»
چونکو آریستو'یا گؤره قابا بیر تانیملا سادجه شکیل و مادده نین قاریشیمی اولان شئیلرین وار اولدوغو سؤیلنه بیلیر. گئری قالان هر شئی بونلارا عطف ائدیلن نیته لیکلردیر.زامان بیر جیسمین (مثلا بیر ساعاتین یا دا اولدوزلارین) حرکتلری ایله تانیملانیر داها دوغروسو بو «حرکتلرین ساییسیدیر زامان». بونونلا بیرلیکده حرکت جیسیملرین بیر نیته لیگیدیر اؤیله ایسه زامان دا جیسیملرین بیر نیته لیگی اولمالیدیر. یعنی بیر اوزایدا جیسیم یوخسا اورادا حرکتدن بحث ائدیله مه دیگی کیمی زاماندان دا بحث ائدیله مز.
پلوتینوس بو تانیما پئک چوخ بآخیمدان قارشی چیخار.هرشئیدن اؤنجه اونا گؤره زامان بیر سایی سیراسی دئییلدیر آنجاق ساییلارلا «نؤمره له نن» شئیدیر. ایکینجی اولاراق اونا گؤره زامان حرکته دئییل، حرکت زامانا احتییاچ دویار. چونکو حرکت بیر جیسمین سورکلی بیر «آنلار سئریسی» ایچینده سورکلی بیر نؤقطه لر سئریسینده بولونماسییلا گئرچکلشیر. یعنی پلوتینوس'ا گؤره جیسیملر دورسا بیله زامان آخمایا داوام ائده ر، حرکت ده دورقونلوق دا زامان ایچینده یئر آلان شئیلردیر فقط زامان هیچ بیرشئی ایچینده یئر آلماز.
اساسیندا آریستوتالئس ده تانیمینداکی بیر عکسیکلیگین فرقینده دیر و شؤیله یازار: «زامانی حرکتله اؤلچویوروک و حرکتی ده زامانلا»
«زامان» دئدیگیمیز (ائینشتئین’ین 4. بویوت آدینی تاخدیغی) قاورام، تامامن ائنئرژی - مادده و مکان اوچلوسونه باغلی بیر گلیشیمدیر؛ مادده - ائنئرژی - مکان سیستئملری ثابیت، دگیشمز قالیرلارسا، زامان دئیه بیر شئی اولوشمور. «اولای» دئدیگیمیز قاورام، بیر ائنئرژی آخیمی و یا آختاریمینی یانسیتیر. کوچه ده کی اینسانلارین و دیگر اؤگه لرین بیر آن اوچون هر تورلو ائنئرژی دؤنوشومونو کسدیکلرینی دوشونون: هیچبیر اینسانین هیچبیر هوجره سی ائنئرژی آلیش- وئریشی یاپمایاجاق؛ دولاییسییلا هیچبیر اورگانی حرکت ائتمه یه جک و اینسانلار بیر هئیکل کیمی او آنکی قونوملاریندا دونوپ قالاجاقلار؛ دونیا دؤنمه یه جک، سیجاقلیق دگیشمه یه جک، هاوا هپ عینی آیدینلیق درجه سینده قالاجاق، روزگار اولمایاجاق، وس.. بونون آنلامی، هر تورلو ائنئرژی آخیشی نین دورموش اولماسی و هیچبیر «اولای» اولماماسیدیر. دوشونون، یوخاریدا آنلاتیلان فیلم صحنه لرینده هیچ بیر دگیشیکلیک اولماسا، هر صحنه بیر دیگری نین عینی اولسا، «زامان» دئییلن فرقلیلشمه بلیرتیسی نئجه آلقیلانابیلیردی؟ بیر اینسان هیچ دگیشمه سه، چئوره سینده کی هیچ بیر شئی دگیشمه سه، گونش هپ عینی قونوموندا قالسا، آغاچلار بؤیومه سه، روزگار اسمه سه ، قیساجاسی، هر شئی بیر رسیم کیمی دوندورولموش اولسا، زامان قاورامییلا نه یی قصد ائده جکدیک؟ دولاییسییلا، «زامان»، مادده -ائنئرژی- مکان اوچلوسو آراسینداکی دگیشیم و دؤنوشومون گؤسترگه سیدیر. دگیشیم و دؤنوشوم، ائنئرژی نین بیر یئردن باشقا بیر یئره آخماسی سونوجو اولوشان بیر اولایدیر. بو دگیشیم و دؤنوشوم هم جانلیلار هم ده جانسیزلار عآلمینده واردیر؛ دگیشیم و دؤنوشومون قیسا تانیمی دا «ائوریم» اولدوغونا گؤره، ائوریم هم جانلیلار عآلمینده، هم ده جانسیزلار عآلمینده سؤز قونوسودور. دولاییسییلا، ائوریم(دگیشیم) زامان قاورامی نین ائش آنلاملیسی اولماقدادیر.بو آنلامدا «حرکت -ائنئرژی و زامان» عینی شئیی ایفاده ائدن اوچ قاورامدیر. بو اوچ قاورام تک بیر قاورامدا بیرلشیر بو قاورام دا «ایشیق»دیر.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder